## Voorbeeld 1

Dit is een voorbeeld van kenmerkend aspect 27 Rationeel optimisme en een ‘verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen, en 30: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.

#### Cahiers des doléances (1789)

In 1789 gebeurde het onvoorstelbare: de absolute vorst Lodewijk XVI riep de drie standen bijeen om raad. Uit alle delen van Frankrijk kwamen vertegenwoordigers van Kerk, adel en burgerij bijeen in Parijs, in zeer ouderwetse kleding, om daarmee te protesteren tegen het feit dat het al 175 jaar geleden was dat de koning de standen liet bijeenkomen.
In Versailles zaten de standen in drie groepen bijeen om de voorstellen van de koning aan te horen. Zijn probleem was al te bekend: door de enorme schulden van de staat, deels nog een nalatenschap van de eeuwig oorlogvoerende Zonnekoning, stond Frankrijk voor een nationaal bankroet. Er moesten nieuwe belastingen worden ingevoerd, maar wie kon of wilde die nog opbrengen? Met het dreigende faillissement van de staat werd ook de positie van de bevoorrechte standen bedreigd. Steeds meer critici drongen openlijk aan op afschaffing van de voorrechten van de eerste en tweede stand, die in het geheel geen belasting betaalden.
Ter gelegenheid van een standenvergadering had elke kieskring in Frankrijk vanouds het recht om de afgevaardigde van elke stand klachten en verzoeken mee te geven voor de koning. Ook in 1789 maakten de drie standen hiervan gebruik. Na de zondagse mis mochten de burgers hun klachten laten opschrijven. Ongeveer 60.000 van deze brieven zijn bewaard gebleven. Ongelijke behandeling was de belangrijkste klacht. Ook werd er aangedrongen op het afschaffen van verouderde gebruiken en heffingen en het instellen van eenheidsmaten. Enkele voorbeelden van klachten uit de cahiers de doléance
(bron: www.historyguide.org/intellect/cahiers.html)
De geestelijkheid van Blois en Romoratin vraagt o.a.:

- Voor het welzijn van het koninkrijk vragen we dat deze samenkomst op vaste en regelmatige tijden normaal gesproken zal plaatsvinden ééns in elke vijf jaar, maar nu eerder omdat grote aantal te behandelen zaken een kortere termijn noodzakelijk maakt.
- Dat er geen belasting mag worden opgelegd zonder de instemming van het volk.
- Dat elke burger volgens de wet een onaantastbaar recht heeft op persoonlijke vrijheid en op het bezit van zijn goederen.

De adel van Blois vraagt o.a.:

- Voor het hele koninkrijk moet één stelsel van wetten, en één stelsel van maten en gewichten worden vastgesteld.
- Er moet een commissie van de beste geleerden uit de hoofdstad en de provincies worden samengesteld met als doel een onderwijsplan op te stellen dat goed is voor alle standen en de leerboeken te herzien.

De derde stand van Dourdon vraagt o.a.:

- Afschaffing van de hoofdelijke belasting en samenvoeging van alle belastingen tot één heffing op land en bezit.
- Deze belastingen moeten gelijk zijn voor alle standen en klassen van de samenleving, en moeten ook worden geheven op feodale eigendommen.
- Dat de besluiten van rechtbanken die geen leden van de derde stand toelaten worden vernietigd, want anders wordt de rechtspraak een voorrecht van de adel in plaats van een zaak van verdienste, verlichting en deugdzaamheid.
- Dat het jachtrecht het bezit van de burger niet mag aantasten, en dat een burger dus altijd op zijn land mag komen om gewassen te oogsten en direct na de oogst de stoppels bijeen te harken.
- Dat personen en gemeentes de herendiensten kunnen afkopen door betalingen in geld of in natura.

De cahiers de doléance vormen een voorbeeld hoe in het het begin van de Franse Revolutie nieuwe ideeën over wetgeving, economie, rechtspraak en bestuur tot uiting werden gebracht, en welke behoefte er was aan nieuwe wetten en sociale verhoudingen waarin een eind werd gemaakt aan onrecht en ongelijkheid uit het verleden.