## Stap 1

## Produceren Produceren is het maken van goederen of het leveren van diensten. Bij produceren zijn vaak meerdere stappen nodig. Het begint bij de grondstof. De grondstof voor een krant is bijvoorbeeld hout. Van het hout wordt pulp gemaakt en daarna papier. Als er met inkt letters op het papier worden gedrukt, is de krant klaar. De krant heeft een lange productieweg achter de rug. De productieweg bestaat uit alle bewerkingen die een product ondergaat van grondstof tot eindproduct. In de productieweg komen vaak verschillende bedrijven voor. Dit noem je de bedrijfskolom
Houtkapbedrijf
↓
Zagerij
↓
Papierfabriek
↓
Drukkerij
De bedrijven in de bedrijfskolom voegen steeds waarde toe aan een product.

Opdracht 1

Noem de grondstoffen van de volgende producten:

1. Een boekenkast
2. Een auto
3. Tomatensoep in blik
4. Een spijkerbroek

Opdracht 2

Kies één van de producten uit opdracht 1 en maak een bedrijfskolom van 4 stappen. Begin altijd met de grondstof.

Opdracht 3

1. Wat gebeurt er met de papierfabriek en de drukkerij als er brand uitbreekt bij de zagerij?
2. In de tekst staat dat ieder bedrijf waarde toevoegt aan het product. Leg uit dat papier meer waard is als er letters op gedrukt staan.

## De productiefactoren Om te produceren heb je van alles nodig. Niet alleen de grondstof, maar ook arbeiders, machines, vervoermiddelen, gebouwen, computers, enzovoort. Alle dingen die je nodig hebt om te produceren, noemen we productiemiddelen. De productiemiddelen kun je verdelen in de drie productiefactoren. Natuur Arbeid Kapitaal Onder de productiefactor natuur vallen alle grondstoffen die nog niet zijn bewerkt door mensen. Het komt net uit de natuur. Bijvoorbeeld: hout, ijzererts, graan, vlees, enzovoort. Onder arbeid valt al het menselijk werk: de monteur, de manager, de chauffeur, enzovoort. Onder kapitaal vallen alle hulpmiddelen: de gebouwen, de computers, de hamer, de internetverbinding, de elektriciteit, enzovoort.

Opdracht 4

Geef in de tabel per product een voorbeeld van natuur, arbeid en kapitaal.

De eerste is al voorgedaan. Je kunt ook meerdere antwoorden in 1 vakje schrijven.

Product | Natuur | Arbeid | Kapitaal
Appel | Appelboom | Plukker | Sorteermachine
T-shirt |  |  |
Fiets |  |  |

Opdracht 5

1. Bedenk twee bedrijven/producten waarbij de productiefactor natuur erg belangrijk is
2. Bedenkt twee bedrijven/producten waarbij de productiefactor kapitaal erg belangrijk is
3. Bedenkt twee bedrijven/producten waarbij de productiefactor arbeid erg belangrijk is