## Les 4: Klimaatverandering

De link naar de bijbehorende Prowise-presentatie staat onderaan de docentenhandleiding.

Leerdoelen

- De leerlingen weten wat het broeikaseffect is en wat de gevolgen zijn.
- Aan het einde van de lessenreeks kunnen de leerlingen een presentatie geven in de vorm van een betoog waarbij de leerlingen voldoen aan de presentatiekwaliteiten; hardop praten, handgebaren, oogcontact maken, intonatie en overtuigingskracht.

Lesdoelen

- Aan het eind van de les kunnen de leerlingen in een voorgedrukt schema over het versterkt broeikaseffect verschillende begrippen plaatsen waarbij 8 van de 10 correct zijn.
- De leerlingen vormen een eigen mening over wat te doen met de oorzaken van de klimaatverandering en kunnen deze onderbouwen en presenteren aan klasgenoten.

Inleiding (5 min.)

Wat houdt klimaatverandering in, waar denken de leerlingen aan? In de prowise-presentatie staat een 'woordenwolk'. Hierin kunnen de leerlingen allemaal woorden toevoegen waar ze aan denken bij klimaatverandering. Klik door naar de tweede pagina van de prowise-presentatie. De leerlingen moeten dan met de tablet naar connect.prowise.com gaan. Hier moeten ze hun naam invullen en de groepscode. Klik op de foto rechts om te zien hoe je de groepscode kan laten zien. De kinderen kunnen vervolgens verschillende begrippen toevoegen en de hoe groter het woord is, hoe meer kinderen het woord genoemd hebben. Zet de timer op 2 minuten. De leerlingen weten precies hoe lang ze nog de tijd hebben om woorden toe te voegen.

Bespreek hierna met de klas wat de lesdoelen zijn.

Kern (35 min.)

Nadat de lesdoelen zijn besproken kan je het filmpje aanzetten over het broeikaseffect. Bespreek hierna of alle leerlingen het snappen en of er eventueel vragen zijn. Hieronder is informatie weergegeven om extra in te lezen over het onderwerp. De informatie is voor de leerlingen ook te lezen onder het kopje 'informatie' bij les 4.

De klimaatverandering in de wereld ontstaat niet zomaar. Er zijn verschillende factoren die voor een klimaatverandering zorgen, waaronder het broeikaseffect.

Broeikaseffect

In de atmosfeer zitten de broeikasgassen. Deze gassen zorgen ervoor dat het warm blijft op de aarde. De zon geeft warmte af door middel van zonnestralen. Deze stralen kaatsen op de aarde en de aarde neemt deze warmte gedeeltelijk op en weerkaatst een gedeelte. De broeikasgassen in de atmosfeer houden deze terugkaatsende warmte vast. Zonder deze gassen zou het 18°C kouder zijn op de wereld.

De mensen op aarde zorgen ervoor dat de broeikasgassen in de atmosfeer toenemen. Op aarde verbranden we fossiele brandstoffen (steenkool, aardolie en aardgas), deze stoffen hebben wij bijvoorbeeld nodig om auto te kunnen rijden en machines te laten werken. Hierdoor is de hoeveelheid koolstofdioxide toegenomen. De toename van deze broeikasgas zorgt ervoor dat de atmosfeer meer warmte blijft vasthouden. Daardoor wordt het steeds warmer op de aarde.

Gevolgen van het versterkt broeikaseffect

Een gevolg van het versterkt broeikaseffect is de zeespiegelstijging. Dit proces wordt veroorzaakt door het smelten van het landijs. Het is moeilijk te bepalen hoe ver de zeespiegel in toekomst gaat stijgen. Men denkt dat de zeespiegel in het jaar 2100 tussen de 26 en 82 cm is gestegen. Dit kan grote gevolgen hebben voor landen die net boven en onder de zeespiegel liggen, zoals Nederland. De opwarming van de aarde leidt ook tot heftigere regenbuien; in Nederland is de neerslag ten opzichte van het jaar 1901 met 26% gestegen. Natte gebieden worden natter en droge gebieden droger.

Als alle informatie over is gebracht aan de kinderen wordt er een klein verwerkingsspel gedaan. Hierin moeten de goede zinnen bij het juiste nummer worden gesleept. Als de kinderen denken dat de volgorde goed is, kan het antwoord gecheckt worden door op het blauwe balkje onder 'antwoord' te klikken linksboven op de slide. De nummers die er staan zijn verwerkt in de afbeelding.

Na het verwerkingsspel wordt er uitleg gegeven over het versterkte broeikaseffect. Op deze dia staan drie afbeeldingen: een persoon, een auto en een fabriek. Hierbij moet worden uitgelegd dat mensen extra CO2 uitstoot veroorzaken, waardoor het voor de warmte moeilijker wordt om de atmosfeer te verlaten. Hierdoor wordt het dus warmer op aarde.

Vervolgens moet er uitgelegd worden dat de zeespiegelstijging een gevolg is van het versterkt broeikaseffect. IJskappen op de polen smelten doordat het warmer wordt op aarde. Hierdoor komt er meer water in de oceanen terecht waardoor de zeespiegel stijgt. Voor landen die onder de zeespiegel liggen, zoals Nederland, is dit gevaarlijk, omdat deze landen een grotere kans hebben om dan te overstromen.

Aan het eind van deze dia wordt er uitglegd dat de leerlingen een klein betoog moeten schrijven en presenteren over wat zij van het versterkt broeikaseffect vinden. Ook moetn zij daarin vermelden wat volgens hen een goede oplossing is om het broeikaseffect tegen te gaan. Om hen te helpen bij het presenteren van het betoog kijk je eerst een filmpje van een betoog. Bekijk het filmpje tot 1:30. Daarna bespreek je op de volgende dia wat er goed was en wat er beter kan aan het geven van een betoog. Geef hier voldoende sturing door gemiste opmerkingen zelf te maken. Maar geef ook algemene tips die misschien niet per se in het filmpje naar voren komen.

Voorbeelden wat goede punten zijn: goed het publiek inkijken, goed opbouw (eerst een inleiding en daarna een argument) en moeilijke woorden uitleggen

Voorbeelden wat beter kan: probeer niet te gehaast te praten en maak je zinnen af

Daarna verwijs je de leerlingen door naar wikiwijs Les 4 om daar individueel het werkblad te maken. Hierin moeten de leerlingen hun mening geven over wat ze van het broeikaseffect vinden en wat ze er tegen kunnen doen. In tweetallen presenteren de leerlingen dit aan elkaar. Dit doen ze in de vorm van een betoog. De leerlingen beoordelen elkaars presentatievaardigheden en de beargumentatie van het betoog.

Voor de snelle eerlingen staat er een plus-opdracht klaar. Dit gaat over het ontwerpen van een product/oplossing voor de verwarming van de aarde.

Afsluiting (5 min.)

Als afsluiting van de les kun je de oplossingen van de leerlingen tegen het versterkt broeikaseffect klassikaal bespreken. Zijn er bepaalde overeenkomsten? Waarom hebben sommige kinderen voor bepaalde oplossingen gekozen? Bespreek dit klassikaal nog eens.

Bespreek ook kort oplossingen voor het versterkt broeikaseffect. Welke oplossingen hebben de leerlingen bedacht?

Klik vervolgens door naar de laatste dia om nog eens terug te bilkken op de lesdoelen. Hebben de leerlingen deze gehaald of niet? Wat vonden de leerlingen er zelf van en hebben ze nog vragen?

https://presenter.prowise.com/share_DkDu2DEwk3qBFg3fV0Z1GFCY6uOnEp4SaHNbUbYFeOQu5TZad0buPnSVirIwhMOH