Het woord cultuur wordt op zoveel verschillende manieren gebruikt dat het soms lastig is om te begrijpen wat het allemaal inhoudt.
Een groep mensen kan een gemeenschappelijke cultuur hebben. Een cultuur is een verzameling van waarden, normen en gewoonten die een groep mensen karakteriseert. De waarden van een cultuur zijn de ideeën die door de groep worden gedeeld. Om belangrijke waarden in een groep te beschermen, houden de meeste mensen zich aan dezelfde normen.
Een cultuur kun je vinden in een land, bijvoorbeeld de Nederlandse cultuur. Maar ook in een leeftijdscategorie (de ouderencultuur) of een gebied (de Friese cultuur).
Elke groep gaat uit van een aantal ideeën over wat mensen in die groep belangrijk vinden, deze ideeën worden waarden genoemd. Voorbeelden van waarden zijn vrijheid, gelijkheid, eerlijkheid, respect, solidariteit, vaderlandsliefde en rechtvaardigheid.
Waarden vormen de basis voor de gedragsregels die binnen een groep gelden. Deze gedragsregels worden normen genoemd. Bij de waarde eerlijkheid hoort bijvoorbeeld de norm dat je niet mag liegen en niet mag stelen. Bij de waarde respect hoort bijvoorbeeld de norm dat je naar de argumenten van iemand luistert en andere mensen niet beledigt.
In Nederland zijn de waarden van onze samenleving vastgelegd in de grondwet, de normen zijn uitgewerkt in het wetboek van strafrecht. Daarin staat beschreven waarvoor en hoe je wordt gestraft als je de waarden van ons land in gevaar brengt.
Als jij stomdronken gaat autorijden breng je de anderen in het verkeer in gevaar, als de politie jou betrapt wordt je dan ook gestraft. Je raakt je rijbewijs in eerste instantie kwijt, je moet een hoge boete betalen en je kunt je rijbewijs pas weer terugkrijgen na een dure cursus over de gevolgen van alcohol in het verkeer. De waarde die we hier beschermen is de veiligheid, de norm die erbij hoort dat je niet dronken mag deelnemen aan het verkeer.
De waarden en normen kunnen binnen een cultuur verschillen. Mensen voelen zich misschien verbonden met dezelfde cultuur, maar kunnen heel andere waarden en normen belangrijk vinden. Waarden en normen veranderen vaak ook na verloop van tijd. Waarden en normen die vroeger vanzelfsprekend waren, kunnen nu minder belangrijk zijn voor veel mensen.
Mensen begrijpen elkaar vaak beter als ze bepaalde gewoonten delen. Een gewoonte is iets wat je vaak op dezelfde manier doet, omdat je dat zo gewend bent. Gedeelde gewoonten kunnen mensen het gevoel geven dat ze met elkaar verbonden zijn.
Naast waarden normen en gewoonten bestaat een gemeenschappelijke cultuur uit tradities, symbolen en rituelen.
Een traditie is een gewoonte of gebruik dat van de ene op de andere generatie wordt doorgegeven. Tradities kunnen heel belangrijk zijn in een gemeenschappelijke cultuur. Tradities kunnen mensen het gevoel geven dat ze bij een bepaalde cultuur horen. Een voorbeeld van een traditie is het vieren van Sinterklaas, omdat het zo'n oude traditie is vinden veel mensen het niet wenselijk om deze traditie te veranderen.
Symbolen zijn tekens die een specifieke betekenis hebben binnen de tradities en gewoonten van een cultuur. Ook kunnen mensen door middel van symbolen duidelijk maken bij welke culturele of godsdienstige groep ze horen. Een voorbeeld hiervan is het dragen van een kruisje om aan te geven dat een persoon christen is.
Rituelen zijn handelingen die een bepaalde betekenis hebben in een cultuur. Zo zijn er rituelen die horen bij een speciaal moment of bij een belangrijke gebeurtenis. Ook in het dagelijks leven bestaan er veel rituelen, bijvoorbeeld de manier waarop mensen elkaar begroeten.
Cultuur speelt op verschillende manieren een belangrijke rol in het leven van mensen. Veel mensen begrijpen het gedrag van andere mensen beter als ze tot een gemeenschappelijk cultuur behoren. Hoe meer waarden en normen verschillende mensen met elkaar delen, hoe beter ze elkaar begrijpen.
Daarnaast zorgt cultuur voor samenhang binnen een groep. Een gemeenschappelijke cultuur vormt een verbinding tussen mensen. Mensen delen iets gemeenschappelijks, bijvoorbeeld hun gewoonten. Rituelen en tradities kunnen belangrijke gemeenschappelijke gewoonten zijn.
Ten slotte speelt cultuur een rol in het onderscheiden van verschillende groepen mensen. Cultuur kan duidelijk maken bij welke groep iemand hoort. Een groep kan zich bijvoorbeeld onderscheiden door een eigen kledingstijl, een eigen begroetingsritueel of eigen fatsoensnormen.