Les 40

5.5.3. Het bystander-effect

Als wij onder invloed van bepaalde leiders in staat zijn ons aangeleerde normgedrag te verlaten, wat kan er nog meer invloed op ons gedrag hebben? Het experiment van Asch was onder “laboratorium-condities”, maar zijn er ook situaties in het dagelijks leven?

De situaties waarbij dit het geval is, staat bekend onder de naam “bystander-effect”. Het feit dat mensen niet ingrijpen in een situatie waarvan het normbesef dat wel van je verlangd is “diffusion of responsability”, mensen geloven dat er wel iemand anders is die de verantwoordelijkheid op zich neemt en dus gebeurt er niets. Het bystander-effect komt vooral voor in een situatie wanneer de groep om je heen bestaat uit onbekenden. Soortgelijke experimenten waarbij men elkaar wel kende binnen de groep, bleek dat men wel (sneller) ingreep.

Een verklaring voor het bystander-effect zou zijn dat men nu eenmaal niet anders zou willen doen dan de groep. In zijn boek The Human Zoo (1969) stelt Desmond Morris echter dat de mensen nog “te kort” in de stad leven om zich aangepast te hebben aan de “nieuwe stam”. Vroeger leefden mensen in stammen (groepen) die hooguit uit zo’n 150 individuen zouden bestaan. Daar kent iedereen elkaar. In de stad is de stam vele malen groter en kent men elkaar niet, met uitzondering van familie, vrienden en kennissen. De familie, vrienden en kennissen zijn te vergelijken met de eigen stam van vroeger. Deze mensen behandelen we dus als medemensen, maar alle anderen zijn “achtergrondruis”, want we kunnen niet iedereen kennen in deze grote (betonnen) jungle. Iemand die op de grond ligt en die we niet kennen is niet meer dan een boomstronk in de jungle.