## Les 36

5.3. Soorten mensen

Er is fossiel bewijs dat er verschillende soorten mensen geleefd hebben op aarde. Een overzicht hiervan staat in tabel 5.1.

Zoals je uit het onderstaande overzicht kan opmaken zijn de meeste ontdekkingen van relatief kort geleden en is het fossiel materiaal dat gevonden is vaak ook beperkt. Alleen van de Heidelberg mens en de daaruit voort-gekomen Neanderthal mens en moderne mens zijn veel resten bekend. De Neanderthal mens stierf ongeveer 27.000 jaar geleden uit, de moderne mens (Cro Magnon) bevolkt al 40.000 jaar Europa. Toch was de moderne mens minder goed aangepast aan het leven in koude gebieden dan de Neanderthal mens.

Opdrachten

Opdracht 104

Wat zou een verklaring zijn voor het uitsterven van de Neanderthal mens. Ga na of er bewijs is voor je verklaring.

soort | periode (Milj. jaren) | locatie | lengte (cm) | gewicht (kg) | hersenvolume (cm³) | als fossiel gevonden | ontdekking / publicatie
H. habilis | 2,5–1,5 | Afrika | 100–150 | 30–55 | 600 | veel | 1960/1964
H. rudolfensis | 1,9 | Kenia |  |  | 750 | 2 schedels | 1972/1986
H. georgicus | 1,8–1,6 | Georgië | 150 |  | 600-680 | weinig | 1999/2002
H. ergaster | 1,9–1,25 | O. en Z. Afrika | 190 |  | 700–850 | veel | 1975
H. erectus | 2(1,25)–0,3 | Afrika, Eurazië (Java, China, Kaukasus) | 180 | 60 | 900–1100 | veel | 1891/1892
H. cepranensis | 0,8? | Italië |  |  | 1200 | 1 schedelkap | 1994/2003
H. antecessor | 0,8–0,35 | Spanje, Engeland | 175 | 90 | 1000 | 3 plaatsen | 1997
H. heidelbergensis | 0,6–0,25 | Europa, Afrika, China | 180 | 60 | 1100–1400 | veel | 1908
H. neanderthalensis | 0,23–0,03 | Europa, W. Azië | 160 | 55–70 | 1200-1700 | veel | (1829)/1864
H. rhodesiensis | 0,3–0,12 | Zambia |  |  | 1300 | zeer weinig | 1921
“Gawisschedel” | 0,5–0,25? | Ethiopië |  |  |  | 1 schedel | 2006
H. sapiens sapiens | 0,25–heden | wereldwijd | 140–190 | 55–80 | 1000–1850 | leeft nog steeds | —/1758
H. sapiens idaltu | 0,16 | Ethiopië |  |  | 1450 | 3 schedels | 1997/2003
H. floresiensis | 0,10–0,012 | Indonesië | 100 | 25 | 400 | 1 schedel, botten van 7 individuen | 2003/2004
H. denisova | 0,20-0,029 | Siberië (Altai-gebergte) | ? | ? | ? | 1 vingerbotje meisje, maaltand van een volwassen man. Een teen van een jonge man. | 2000/2008 en 2011

Tabel 5.1. Soorten mensen die geleeft hebben. Van de niet vet vermelde soorten is de status als aparte soort nog niet zeker.

Opdrachten

Ook David Christian heeft zijn verhaal gemaakt over de ontwikkeling van de mens. Bekijk zijn filmpje “How did our ancestors evolve?” [10:00 min] en beantwoord de volgende vragen:

Deel 1:

Opdracht 105

Wat is taxonomie?

Opdracht 106

Welke drie soorten bewijs voor wat we weten over onze voorouders noemt David?

Deel 2:

Opdracht 107

Wat is “evolutionary radiation”?

Opdracht 108

Wat is het verschil tussen Homonoïden, Hominiden en Hominines?