## Les 22

3.3. De planeten

Sinds een grote conferentie van de Internationale Astronomische Unie (IAU) is er op basis van alle nieuwe informatie die men met ruimtesondes verkregen heeft de afgelopen 30, een nieuwe indeling gemaakt van ons zonnestelsel. Ons zonnestelsel kent momenteel 8 planeten en een aantal andere hemellichamen. Onze planeten worden sinds kort ingedeeld in drie groepen, nl. de steen- of silicaatplaneten (Mercurius, Venus, Aarde en Mars), de gasreuzen (Jupiter en Saturnus) en de ijsreuzen (Uranus en Neptunus). Planeten draaien in een baan om de Zon.

Pluto werd tot 24 augustus 2006 gerekend tot de 9e planeet van ons zonnestelsel, maar heeft sindsdien een “eigen status” gekregen, samen met nog 4 hemellichamen uit ons zonnestelsel.

3.3.1. De steenplaneten (silicaatplaneten)

De steenplaneten bestaan voornamelijk uit de zwaardere elementen en hebben een zware kern die bestaat uit ijzer. Van de 4 steenplaneten hebben Venus, de Aarde en Mars veel met elkaar gemeen gehad. Op een gegeven moment in hun geschiedenis zijn ze elk een eigen ontwikkeling gaan doormaken, waardoor alleen op aarde leven aanwezig is.

3.3.1.1. Mercurius

Mercurius staat het dichts bij de zon en de ijzerkern omvat 42% van de planeet. Het oppervlak van de planeet is zwaar gehavend door de vele rotsblokken die de steenwoestijn veranderd heeft in een oppervlak vol inslagkraters. De ruimtesonde Mariner 10 heeft ook “gladde” plekken aangetroffen die wijzen op gestold lava, dus vroeger was er ook vulkanisme.

Omdat deze planeet zo dicht bij de Zon ligt vangt deze veel rotsblokken die in de ruimte zweven op die door de Zon aangetrokken worden door haar grote gravitatie-kracht. Ook kan het er wel 430o C warm worden, terwijl het in de nacht afkoelt tot -180o C. Mercurius heeft geen manen.

Afb. 3.2. Mercurius Afb. 3.3. Venus

3.3.1.2. Venus

De oppervlakte van Venus is continu in beweging, want er is een hoge mate van vulkanische activiteit. Er is ook een atmosfeer, maar niet één waar wij ons erg thuis zouden voelen. Er is een dik wolkendek van zwavelzuurdruppels en verder bestaat de atmosfeer voornamelijk uit koolstofdioxide. Hierdoor ontstaat er een groot broeikaseffect en is de planeet bijna net zo warm als Mercurius. Verder is er door de dichte atmosfeer ook een zeer hoge druk, die bijna net zo groot is als de druk achter een kurk van een champagnefles (90 atmosfeer). Eén van de eerste ruimtesondes die op Venus probeerde te landen was al na enkele minuten aangetast door het zwavelzuur en verpletterd onder de grote druk. Venus is ook de enige planeet die we kennen die andersom om haar as draait. Dit komt zeer waarschijnlijk doordat de planeet 180o omgeslagen is na een botsing met een ander groot hemellichaam. Ook Venus heeft geen manen.

3.3.1.3. Aarde

Dit is veruit de belangrijkste planeet voor ons, omdat we daar zelf wonen. Later in dit hoofdstuk gaan we verder in op deze planeet. Ook de Aarde heeft een atmosfeer, maar deze bestaat voornamelijk uit stikstof en zuurstof. De gemiddelde temperatuur op Aarde is 12o C, maar zonder atmosfeer zou deze anders 30o C kouder geweest zijn. De ijzerkern van onze planeet maakt slechts 17% deel uit van alle materie op Aarde. Door een unieke combinatie van omstandigheden (goldilocks condities) is er leven aanwezig op deze planeet. De Aarde heeft één maan, die we simpelweg Maan genoemd hebben.

Afb. 3.4. Aarde Afb. 3.5. Mars

3.3.1.4. Mars

Mars lijkt in veel opzichten op de Aarde, maar door haar ijle atmosfeer zijn veel gassen en waterdamp aan de planeet ontsnapt. Diepe groeven in het oppervlak duiden er op dat er vroeger water was op deze planeet. Door het ontbreken van een atmosfeer en de grotere afstand tot de zon is de temperatuur op Mars gemiddeld -25o C. Het is niet uitgesloten dat ook op Mars leven is ontstaan, maar het heeft geen kans gekregen zich te ontwikkelen. De ruimtevaartorganisaties NASA en ESA hebben al eerder met onbemande voertuigen naar (resten van) levensvormen gezocht, maar tot op heden niet gevonden.

Mars heeft 2 onregelmatig gevormde manen, Phobos en Deimos. Er is wel verondersteld dat deze twee manen door de gravitatiekracht van Mars ingevangen planetoïden zijn.

Opdrachten

Opdracht 65

Bekijk van de serie Encyclopedia Galactica nu de aflevering “Mercurius en Venus” [10:57 min.].

Opdracht 66

Bekijk van de serie Encyclopedia Galactica nu de aflevering “Aarde” [10:53 min.].

Opdracht 67

Bekijk van de serie Encyclopedia Galactica nu de aflevering “Mars” [10:52 min.].