## Opdracht 4: een protocol maken

Gedrag zijn alle handelingen die een mens of dier uitvoert. Het doel van deze handelingen is in principe het vergroten van de overlevingskans. Gedrag bestaat uit gedragselementen: individuee handelingen. In de vorige opdracht heb je deze handelingen zo objectief mogelijk opgeschreven in een ethogram. Nu staan al deze gedragselementen vaak niet los van elkaar. Sommige elementen horen meer bij elkaar dan andere. Gedrag kun je onderverdelen in gedragssystemen, gedrachsketens en gedragselementen

De belangrijkste gedragssystemen zijn:

- Fourageergedrag (voedsel zoeken)
- Voorplantingsgedrag (Balts, paring, broedzorg)
- Territoriumgedrag
- Sociaal gedrag
- Lichaamsverzorging
- Leren

Opdracht: lees 1.4: schakels en ketens en maak 3 t/m 6

De belangrijkste uitdagig bij het doen van gedragsonderzoek is het omzetten van gedrag naar getallen. In de vorige opdracht heb je een ethogram gemaakt. Dit is een voorbeeld van kwalitatief en beschrijvend onderzoek. Een onderzoek is kwalitatief wanneer de resultaten in woorden vastgelegd woorden.

Wanneer je in een onderzoek de resultaten in getallen vastlegt spreken we van kwantitatief onderzoek. Bij gedragsbiologie maak je een onderzoek kwantitatief met behulp van een protocol. Een protocol is een tabel waarin je de resultaten van eengedragsstudie vastlegt.

Voorbeeden van protocollen zijn:

- een lijst met gedragselementen van een dier in chronologische volgorde. Hiermee kun je onderzoeken of sommige soorten gedrag altijd in een vaste volgorde voorkomen. Je bepaalt dan voor elke handeling (A) hoe vaak deze opgevolgd wordt door een andere handeling (B,C,D, etc) Je kunt dus bepalen welke gedragsketens er bestaan. Je gebruikt hierbij de afkortingen uit je ethogram.

zigzaggen
zwemmen
sidderen
zigzaggen
zwemmen
sidderen
...

- een lijst met gedragselementen waarin 10 seconden wat een dier doet. Hiermee kun je een beeld krijgen welk gedrag op een dag het meest voor komt.

| 1 min | 2 min | 3 min | 4 min | 5 min | 6 min | 7 min | 8 min | 9 min | 10 min
0 sec | sl | sl | lp | .. |  |  |  |  |  |
10 sec | sl | sl | lp | .. |  |  |  |  |  |
20 sec | sl | sl | dr | etcetera |  |  |  |  |  |
30 sec | sl | gp | dr |  |  |  |  |  |  |
40 sec | sl | gp | dr |  |  |  |  |  |  |
50 sec | sl | lp | .. |  |  |  |  |  |  |

- een scorelijstje waarin bijgehouden wordt hoe vaak een kip een andere kip op de kop pikt. Als je dit voor alle kippen in een hok doet kun je bijvoorbeeld de pikorde bepalen (wie is de baas).

pikker\gepikt | kip1 | kip2 | kip3 | kip4
kip 1 | X | | | | | 0
kip 2 | ||| | X | || | |
kip 3 | |||| | ||| | X | 0
kip 4 | || | || | || | X

Opdracht Je gaat nu een protocol maken van het filmpje waarvoor je bij opdracht 3 het ethogram hebt gemaakt. Je doet dit in tweetallen. Je bekijkt allebei het filmpje en vult een protocol (voorbeeld 2 gebruiken) . Daarna vergelijk je jullie resultaten. Heb je dit allebei op dezefde manier gedaan?