## Saldo zeugenhouderij

Voor de saldoberekening gebruikt men een vaste structuur. Een voorbeeld staat in het boek Varkenssignalen. Let er wel op dat een aantal getallen (zoals voor “Afgeleverde biggen”) niet meer van deze tijd is.

Toelichting:

Opbrengsten

Alle posten (onderdelen) worden uitgedrukt per gemiddeld aanwezige zeug (g.a.z.).

Op een zeugenbedrijf wordt ieder jaar gemiddeld ongeveer 40 % van de zeugen vervangen.

In dit voorbeeld hanteren we de volgende uitgangspunten:

- per 100 zeugen worden jaarlijks 44 zeugen vervangen: 39 vanwege verkoop en 5 vanwege sterfte of anderszins
- om die zeugen te vervangen worden 46 opfokzeugen (dekrijp) aangekocht: daarvan worden er 44 uiteindelijk ingezet als zeug

(ter vervanging van die 44 uitgevallen zeugen)

en 2 daarvan worden voortijdig opgeruimd (uitgeselecteerd) als opfokzeug. Opmerking:

een uitval van 2 opfokzeugen op 46 komt overeen met: 2 / 46 (*100 %) = 5 % uitval

- Er zijn in dit voorbeeld geen beren verkocht (en ook niet aangekocht).

Aankoop opfokzeugen

Niet elke opfokzeug kan gedekt/geïnsemineerd worden. Daarom is het aantal gekochte opfokzeugen groter dan aantal verkochte slachtzeugen.

Omdat in de saldo-begroting alles per gemiddeld aanwezige zeug (g.a.z.) wordt uitgedrukt, betekent het bovenstaande:

- aantal verkoop zeugen = 0,39 per g.a.z. (39 op 100)
- aantal verkoop opfokzeugen = 0,02 per g.a.z. (2 op 100)
- aantal aankoop opfokzeugen = 0,46 per g.a.z. (46 op 100)

Voerkosten

De voerkosten per gemiddeld aanwezige zeug zijn voor een groot gedeelte bepalend voor de rentabiliteit in deze sector. De hoeveelheid voer en de prijs per kilogram voer bepalen de voerkosten. De vermeerderaar heeft voer nodig voor: de opfokzeugen, de zeugen en de biggen.

Een opfokzeug heeft vanaf 7 mnd ongeveer 2,6 kg voer nodig.

Het aantal dagen tussen selectie (of aankoop) en inzet op dit bedrijf is 242 - 210 = 32 dagen. Per opfokzeug is dan 2,6 x 32 = 83 kilogram voer verbruikt.

Per 100 gemiddeld aanwezige zeugen worden 46 opfokzeugjes aangekocht.

Voor de opfokzeugjes wordt dan omgerekend 46/100 x 83 = 38 kilogram voer per gemiddeld aanwezige zeug gebruikt.

De kosten aan voer voor opfokzeugen bedragen dan 38 kg x € 0,18 = € 6,84 (= € 7 afgerond).

Het voerverbruik van de zeug zelf is 1151 kg per jaar. De kosten zijn dan € 207,-

De totale voerkosten aan zeugenvoer zijn nu 207 + 7 = € 214,-

Bij sommige bedrijven wordt het voer voor de zeugen en opfokzeugen niet opgesplitst. Je ziet dan niet wat de voerkosten voor de opfok zijn. Vooral als je opfokzeugen op jonge leeftijd aankoopt, kunnen de kosten best hoog zijn.

Biggenvoer is een heel stuk duurder dan zeugenvoer. Het bevat meer eiwit, onder andere in de vorm van melkeiwit. Het verbruik is 28,1 kg per big tot ze op een gewicht van 25 kg afgeleverd of opgelegd worden.

Het verbruik aan biggenvoer per g.a.z. is dan 23,8 x 28,1 = 669 kg biggenvoer per g.a.z. Bij een prijs van € 28,50 per 100 kg zijn de voerkosten: € 191 (afgerond).

De volgende punten hebben o.a. invloed op de voerprijs:

- Notering per 100 kg.
- Betalingstermijn/betalingskorting
- Silokorting
- Kwantumkorting
- Bijkomende service

VOERWINST per g.a.z.

Een economisch kengetal wat in de praktijk vaak gebruikt wordt, is “voerwinst / g.a.z.” Dit wordt als volgt berekend:

Opbrengsten (totaal: biggen + slachtzeugen + uitgeselecteerde opfokzeugen)

- Kosten fokmateriaal

- Voerkosten (zeugen + biggen)

= Voerwinst

Het saldo is in feite een belangrijker kengetal dan voerwinst, maar het voordeel van het kengetal VOERWINST is:

- Het is snel te berekenen omdat de gegevens direct beschikbaar zijn
- De belangrijkste kostenposten zitten er toch in verwerkt
- De noodzakelijk gegevens zijn betrouwbaar vast te stellen.

De hoogte van de voerwinst is sterk afhankelijk van:

- biggenprijs
- voerprijzen

Deze prijzen kunnen sterk variëren van jaar tot jaar door marktomstandigheden en om die reden kan de voerwinst ook sterk fluctueren. De varkenshouder kan daar misschien niets aan doen.

Om te beoordelen of een bedrijf economisch goed draait, kijkt men o.a. naar: % voerwinst t.o.v. gemiddelde

Voorbeeld:

- Bedrijf Jansen : voerwinst € 700 / g.a.z.
- Gemiddeld Nederland: voerwinst € 650 / g.a.z
- Gemidd 25 % beste bedr.: voerwinst € 730 / g.a.z.

Het bedrijf Jansen scoort 8 % (50 op 650) beter dan gemiddelde in Nederland, maar toch ook nog 4 % (30 op 730) minder dan de 25 % beste bedrijven.

Kosten (kunstmatige) inseminatie

De kosten van natuurlijke dekkingen kunnen ondergebracht zijn in de rente levende have en nevenopbrengsten, maar kunnen ook tezamen met de KI-kosten als dekkosten vermeld staan. De kosten van kunstmatige inseminatie bestaan uit een tarief per eerste inseminatie en voorrijkosten per bezoek.

De kosten van KI bedragen in het voorbeeld gemiddeld € 20,-- per zeug per jaar

Gezondheidszorg

Hieronder vallen in ieder geval de betaalde kosten voor dierenarts en medicijnen.

Eventueel ook ontsmettingsmiddelen, maar dat kan per bedrijf verschillend zijn. Daarom is het belangrijk om de hoogte te zijn als je bedrijven onderling gaat vergelijken.

Tenslotte heb je nog kosten voor:

- Heffingen
- Elektriciteit
- Verwarming (brandstoffen en strooisel)
- Water,

In dit voorbeeld worden KI, gezondheid, heffingen enz samen de “Overige toegerekende kosten” genoemd. In sommige boekhoudprogramma’s noemen ze KI en gezondheid apart en de rest weer de “Overige variabele kosten”.

Rentekosten over de dieren:

In de varkenshouderij wordt de rente over de dieren als volgt berekend:

Op een zeugenhouderij heb je geld geïnvesteerd in:

- Zeugen, incl. biggen
- Opfokzeugen/beren
- Voer en kasgeld

In totaal gaat men uit van ongeveer € 400,-

Bij een rente-% van 4,75 % zijn de rentekosten: € 19,- per g.a.z. (gemiddeld aanwezige zeug)

Opmerking: kosten van de productie van fokmateriaal

Hiervoor zijn de kosten van de productie van mestbiggen op het vermeerderingsbedrijf behandeld. Aan de productie van fokmateriaal zijn extra kosten verbonden n.l. zowel toegerekende kosten als vaste kosten. De extra kosten voor de productie van fokmateriaal zijn:

1. Arbeid

Per zeug is ± 2 uur extra arbeid nodig per jaar voor dieren merken en keuren, administratie, afzet fokbiggen enzovoort.

1. Stamboek en K.I.

De kosten voor foktechnische verrichtingen (contributies, registratie, nummeren) zijn hoger

1. De voerkosten per zeug zijn wat lager door de lagere biggen productie (heterosisverlies).
2. De rente levende have is wat hoger door de gemiddeld hogere waarde van de zeugen + biggen.
3. Het bedrag voor aankoop fokmateriaal is ongunstiger dan bij mestbiggenproductie door het prijsverschil tussen basiszeugen en kruisingszeugen.
4. Door de lagere biggenproductie zijn de vaste kosten en wat variabele kosten altijd wat hoger bij een (sub)fokbedrijf.

Alles bij elkaar is de kostprijs van een fokbig € 60 - € 70,-- hoger dan voor een big, die alas vleesvarken bestemd wordt.

Maak nu opdrachten 1, 2 en 3. Deze opdracht kan je vinden onder het kopje toepassen