Thema Uitscheiding

Intro

Uitscheiding
Bij uitscheiding (of excretie) denk je waarschijnlijk aan urine en ontlasting. Overtollige stoffen en afval worden zo uit het bloed verwijderd.

Bij de stofwisseling in je cellen ontstaan afvalstoffen. Cellen produceren ook allerlei stoffen, zoals hormonen. Uiteindelijk sterven cellen en moeten ze worden opgeruimd.

Je huid, longen, nieren en lever zijn uitscheidingsorganen.
Urine is een uitscheidingsproduct, je nieren produceren het 24/7.
Maar het maken van ontlasting? Zijn je darmen ook een uitscheidingsorgaan?
Welke organen van het uitscheidingsstelsel worden genoemd? Bespreek het met een klasgenoot. Kun je ook al antwoord geven op de vraag of je darmen ook een uitscheidingsorgaan zijn?

Wat ga ik leren?

Aan het eind van dit thema:

beschrijf ik de bouw, werking en functie van uitscheidingsorganen (lever, nieren, longen en huid) van eukaryoten, in het bijzonder de mens, met aandacht voor de relatie tussen bouw en functie.
beschrijf ik wat bij de mens de kenmerken en functie zijn voor de orgaanstelsels voor uitscheiding.
beschrijf ik waar en op welke wijze voedingsstoffen opgenomen worden en verklaar op welke wijze factoren daarop van invloed zijn.

Deelconcepten
Lever, galblaas, gal, emulgeren, glucose concentratie, urine, ureum en zweet, desaminering, transaminering, nieren, waterhuishouding, ultrafiltratie, terugresorptie, ADH, buffers van HCO₃-.

Wat kan ik al?

Wat weet je al over Uitscheiding? Herhaal de informatie uit de Kennisbank onderbouw:

Uitscheiding - onderbouw

Maak nu de oefening om je kennis te testen.

Wat ga ik doen?

Het thema Uitscheiding bestaat uit de volgende onderdelen.
In de tabel staat per activiteit hoeveel SLU je ongeveer nodig hebt.

Activiteit	Aantal SLU
Inleiding
Wat kan ik straks?	0,5
Wat kan ik al?	2
Wat ga ik doen?	0,5
Modules
Module: Melk, zweet en tranen	6
Module: Osmoregulatie	7
Afsluiting
Samenvattend	1
Examenvragen	1
Terugkijken	0,5
Totaal:	18 à 19

Modules

Melk, zweet en tranen

Intro

De tranen lopen over je wangen en je proeft de zoute smaak.
Melk smaakt een beetje zoet. En zweet, kun je je herinneren hoe dat smaakt?
Alle drie hebben ze ongeveer dezelfde osmotische waarde als bloedplasma.
Ze worden gemaakt uit weefselvloeistof en door het lichaam uitgescheiden.

Eindproduct
De lever haalt veel stoffen uit het bloed gehaald en onschadelijk gemaakt. Alcohol is een van die stoffen en het is een gevaarlijke stof. Overmatig alcoholgebruik kan je lever onherstelbaar aantasten. Alleen een transplantatie kan dan nog je leven redden.

Levertransplantaties zijn zware en tijdrovende ingrepen voor patiënt en artsen.
Als afsluiting van deze module organiseren jullie een klassikale discussie rond één van de volgende vragen.

Levertransplantatie voor zware alcoholisten ... ja of nee?
Is het toelaatbaar dat uiterlijke kenmerken gebruikt worden om FAS patiënten op te sporen?

Overleg met je docent op welke manier je de discussie vorm en inhoud gaat geven.

Wat ga ik leren?

Leerdoelen
Ik kan:

Uitleggen waarom het uitscheiden van stoffen belangrijk is voor cellen.
De vier uitscheidingsorganen en hun functies noemen.
De ligging van de lever en galblaas in een illustratie van het menselijk lichaam aangeven.
De ligging van de aan- en afvoerende vaten in een leverlobje aangeven.
De functie van de bloedvaten die de lever in- en uitgaan uitleggen.
De functies noemen van de lever bij de regeling van het bloedsuikergehalte, de afbraak van rode bloedcellen, de detoxificatie en de eiwitstofwisseling.
De gevolgen van langdurig alcoholgebruik voor je lever uitleggen.

Deelconcepten
Lever, galblaas, gal, emulgeren, glucose concentratie, urine, ureum en zweet, desaminering, transaminering.

Wat ga ik doen?

Aan de slag
Stap		Inhoud
Stap 1		Welke (afval)stoffen worden door welk orgaan uitgescheiden?
Stap 2		Welke rol speelt de lever bij de uitscheiding?
Stap 3		Hoe ziet het leverlobje eruit? En wat is de functie van het leverlobje?
Stap 4		Welke rol speelt de gal bij de uitscheiding?
Stap 5		Wat wordt bedoeld met 'de lever is onze chemische fabriek bij uitstek'?
Stap 6		Wat is het effect van alcoholgebruik op mijn gezondheid?
Afronding
Onderdeel
Kennisbank		Alle Kennisbankitems uit deze module.
Eindopdracht		Als afsluiting van deze module organiseren wij een klassikale discussie.
Terugkijken		Terugkijken op de opdracht.

Benodigdheden

Microscopisch preparaat van de lever
Werkblad Bouw van een leverlobje
Werkblad Levertransplantatie

Tijd
De belasting voor deze module is ongeveer 6 SLU.

Aan de slag

Stap 1: Uitscheiding van stoffen

Allerlei afvalstoffen verlaten je lichaam via de uitscheidingsorganen. Vaak kun je zelf ruiken of zien welke stof wordt uitgescheiden.

Bestudeer de informatie in de Kennisbank.

Uitscheiding van stoffen

Doe de oefeningen.

Bestudeer de informatie in de Kennisbank.

Afbraak bloedcellen

Doe de oefening.

Stap 2: Bouw en ligging lever

Je lever ligt op een 'kruising' van aan en afvoerende bloedvaten.

Bestudeer het Kennisbankitem 'Bouw en ligging van de lever'.

Bouw en ligging van de lever

Doe de oefeningen.

Stap 3: Het leverlobje

In de lever liggen duizenden kleine functionele eenheden, de zogenaamde leverlobjes (leverkwabjes). Elk leverlobje is omgeven door aan- en afvoerende bloedvaten. De cellen in de leverlobjes zijn verantwoordelijk voor alle functies die de lever uitvoert.

Natuurgetrouwe tekening maken

In een natuurgetrouwe tekening verwerp je veel meer details dan in een schematische tekening. Je zorgt ervoor dat je het object zo realistisch mogelijk weergeeft.

Stap 4: Samenstelling van gal

De lever ontvangt dus stoffen uit de bloedsomloop en via de poortader uit de darmen. De lever geeft bovendien stoffen af via het bloed en via de darm. Je kijkt nu eerst naar die laatste functie. De uitscheidingsproducten voor de darmen worden verzameld in de galblaas. Gal is de vloeistof die door de leverlobjes via de galgang naar de galblaas wordt vervoerd.

Doe de oefeningen.

Stap 5: De lever en de spijsvertering

Je weet dat de lever stoffen ontvangt uit de bloedsomloop en via de poortader uit de darmen. De lever geeft bovendien stoffen af via het bloed en via de darm. De lever is onze chemische fabriek bij uitstek. Je kijkt nu naar de rol van de lever bij de afbraak van eiwitten en de regeling van het bloedsuikergehalte.

Doe de oefeningen.

Stap 6: De generatie NIX18

Het verhaal gaat dat jonge kinderen in zuidelijke landen verdunde wijn drinken om ’eraan te wennen’!

Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde drug voor volwassenen die onze maatschappij kent.

Bestudeer de informatie in de Kennisbank.

Functies van de lever

De lever en alcohol

Doe de oefeningen.

Afsluiting

Samenvattend

Uitscheiding van stoffen

Afbraak bloedcellen

Bouw en ligging van de lever

Functies van de lever

De lever en alcohol

Eindopdracht

Afsluiting
Je sluit de module af met een klassikale discussie rondom één van de volgende vragen:

Keuzeopdracht A
Levertransplantaties voor zware alcoholisten... ja of nee?

Bronnen:

Keuzeopdracht B
Is het toelaatbaar dat uiterlijke kenmerken gebruikt worden om FAS-patiënten op te sporen?

Stel je het volgende voor: Ongeboren kinderen kunnen vergiftigd worden door alcohol. Na de geboorte lijden ze aan FAS (foetaal alcohol syndroom). Een medewerker van het Trimbos instituut (zie www.trimbos.nl) wil jullie als toekomstige ouders graag voorlichten over FAS.

Om je bekend te maken met FAS stelt de voorlichter het volgende voor: Gebruik de symptomen op de site van De Hersenstichting ( www.hersenstichting.nl) om te kijken of deze klopt met de uiterlijke kenmerken van FAS-patiënten op www.fasproject.nl.

Houd in de klas een discussie over de vraag of het voorstel van de voorlichter uitvoerbaar, maar vooral ook toelaatbaar is!

Beoordeling
Jullie docent let bij de beoordeling van de discussie op de volgende punten:

Je keuze tussen A en B kun je onderbouwen.
Je deelname aan de discussie is actief.
Je argumenten zijn biologisch onderbouwd.

Terugkijken

Kan ik wat ik moet kunnen?

Lees de leerdoelen van deze module nog eens door.
Kun je wat je moet kunnen?

Hoe ging het?

Tijd
Was de studiebelasting van deze module inderdaad ongeveer 6 SLU?

Inhoud
Je hebt vast wel eens iets gedronken. Maar was je er op dat moment ook bewust van wat dit met je lichaam doet? Hoe hard je lichaam moest werken om het af te breken. Sta je de volgende keer hierbij stil als je alcohol drinkt?
Eindopdracht
Wat vond je van je eigen bijdrage in de discussie? Wat zijn je sterke en wat je zwakke punten?
Op welke manier wil je je zwakke punten verbeteren? Denk je dit alleen te kunnen of denk je hier hulp bij nodig te hebben. Zo ja, vraag je docent om advies.