Thema: Waddenzee

Intro

Aan de noordgrens van Nederland ligt de Waddenzee. Met de wadden worden modder- of zandplaten bedoeld die in de ondiepe zee liggen. Het waddengebied loopt langs de kust vanaf Den Helder in Nederland, langs de Duitse kust, tot Denemarken.

Al 16.000 jaar verandert het gebied van de Waddenzee, van Texel tot Denemarken, elke dag. Het is het grootste 'wetlandgebied' op aarde.

Bekijk de video over het natuurgebied de Waddenzee:

Het is een bijzonder natuurgebied, omdat de wadden tweemaal per dag droog komen te liggen bij eb.
Met de vloed komt voedselrijk water uit de Noordzee met daarin veel organismen zoals plankton (kleine planten en diertjes) en vissen.

In de bodem van de Waddenzee leven veel bodemdiertjes die zich voeden met het plankton uit de zee.
De scholekster gaat tijdens de eb op zoek naar de bodemdiertjes op de droge stukken wad.

In de Waddenzee komen ook twee soorten zeehonden voor:
de gewone zeehond (Phoca vitulinaen) en de grijze zeehond (Halichoerus grypus).
In 2002 zijn veel zeehonden gestorven aan een virus. Door hulp van zeehondencentra aan jonge en zieke zeehonden en een betere waterkwaliteit in de Waddenzee zijn er tegenwoordig weer meer zeehonden.

Het virus waar de zeehonden aan stierven is niet gevaarlijk voor mensen,
maar wel voor honden. Door een inenting kun je ervoor zorgen dat honden en zeehonden niet ziek worden. In dit thema leer je daarom ook meer over afweer en vaccineren.

Zeehonden zijn net als mensen zoogdieren. Zij zijn levendbarend en zogen hun jongen.
In dit thema leer je meer over de voortplanting van zoogdieren.
Ook leer je meer over de menstruatiecyclus, bevruchting, zwangerschap en geboorte bij een mens.

Je sluit het thema af met het maken van examenvragen die aansluiten bij de leerdoelen van dit thema.

Wat kan ik straks?

Kennis
Aan het eind van dit thema kan ik:

K12: Man en vrouw

Met behulp van voorbeelden duidelijk maken wat het verschil is tussen primaire- en secundaire geslachtskenmerken.
De onderdelen van het mannelijke geslachtsorgaan benoemen en de functie(s) van de onderdelen beschrijven.
De onderdelen van het vrouwelijke geslachtsorgaan benoemen en de functie(s) van de onderdelen beschrijven.
Een voorbeeld geven van een geslachtshormoon en aangeven waar dit hormoon aangemaakt wordt.

K12: Menstruatiecyclus

Het begrip menstruatiecyclus omschrijven.
De 'weg van de eicel' tijdens de menstruatiecyclus beschrijven.
Beschrijven hoe het baarmoederslijmvlies verandert tijdens de menstruatiecyclus.

K12: Bevruchting bij mensen

Omschrijven wat een bevruchting is en aangeven waar de bevruchting van een eicel door een zaadcel plaatsvindt en waar de eventuele innesteling plaatsvindt.
De werking van een zwangerschapstest beschrijven.
Uitleggen wat het verschil is tussen een eeneiige tweeling en een twee-eiige tweeling.
Twee vormen van onvruchtbaarheid bij mannen en vrouwen beschrijven.

K12: Zwangerschap en bevalling

Beschrijven hoe het embryo zich ontwikkelt tijdens de zwangerschap.
Omschrijven hoe de foetus in de baarmoeder aan voedingsstoffen en zuurstof komt.
Drie stadia tijdens de geboorte beschrijven.
Twee voorbeelden beschrijven van prenatale diagnostiek.

V1: Afweersysteem

De begrippen antigen en antistof omschrijven.
Beschrijven hoe een infectie met een virus verloopt.
Met behulp van een voorbeeld uitleggen wat het afweersysteem doet.
Met behulp van een voorbeeld duidelijk maken dat ziektes van dier naar mens overdraagbaar zijn.
Een voorbeeld van een infectie noemen die bestreden kan worden met antibiotica.

V1: Vaccineren

Uitleggen wat het verschil is tussen actieve en passieve immunisatie.
Omschrijven wat een serum is.
Met behulp van een voorbeeld duidelijk maken dat ook dieren gevaccineerd worden.
Omschrijven hoe een vaccin wordt gemaakt
Uitleggen waarom vaccineren tegen corona belangrijk is.

K6: Determineren

Het begrip determineren omschrijven.
Met behulp van een determineertabel de Nederlandse naam opzoeken van een planten of diersoort.

Vaardigheden:
Aan het eind van dit thema kan ik:

Ten behoeve van een onderzoeksvraag informatie opzoeken.
De resultaten van een onderzoek presenteren in een folder.
Een mindmap maken.
Determineren met een determinatietabel.

Wat kan ik al?

Weet je het nog?
Het thema Waddenzee is het zesde thema in leerjaar 3.
De theorie uit enkele modules die je in de eerste thema's bent tegengekomen, heb je ook nodig bij de afsluiting van dit thema.
Als je twijfelt of je het nog weet, klik de modules hieronder dan nog eens door.

Klik op de links om de modules te openen.

Levenskenmerken

Fotosynthese

Verschillende eters

Overlevingsstrategieën

Voedselweb en voedselketen

Biotische en abiotisch

Wat ga ik doen?

Het thema Waddenzee bestaat uit de volgende onderdelen.
In de tabel staat per activiteit hoeveel lessen je ongeveer nodig hebt.

Activiteit	Aantal lessen
Inleiding
Wat kan ik straks?	0,5
Wat kan ik al?	2
Wat ga ik doen?	0,5
Modules
Module: Man en vrouw	2
Module: Menstruatiecyclus	2
Module: Bevruchting bij mensen	2
Module: Zwangerschap	2
Module: Antigenen en antistoffen	2
Module: Inenten	2
Module: Determineren	2
Afsluiting
Samenvattend	0,5
Examenvragen	0,5
Terugkijken	0,5
Totaal:	20 à 21

Modules

Man en vrouw

Intro

Waarschijnlijk weet je inmiddels prima het verschil tussen het lichaam van een jongen en het lichaam van een meisje.
Maar weet je ook hoe alle onderdelen van de geslachtsorganen heten en of ze primair of secundair zijn? Daarover gaat deze module.
In de volgende video komen de verschillende primaire geslachtsorganen van jongens en meisjes alvast aan bod.
Ga na het kijken verder met de rest van deze module.

Wat ga ik leren?

Na deze module kan ik:

met behulp van voorbeelden duidelijk maken wat het verschil is tussen primaire- en secundaire geslachtskenmerken.
de onderdelen van het mannelijke geslachtsorgaan benoemen en de functie(s) van de onderdelen beschrijven.
de onderdelen van het vrouwelijke geslachtsorgaan benoemen en de functie(s) van de onderdelen beschrijven.
een voorbeeld geven van een geslachtshormoon en aangeven waar dit hormoon aangemaakt wordt.

Wat ga ik doen?

Aan de slag
Stap		Activiteit
Stap 1		Je bestudeert het Kennisbankitem dat past bij dit onderdeel en test je kennis.
Stap 2		Weet je van verschillende dieren de naam voor het vrouwtje en de naam voor het mannetje?
Stap 3		Ga na of je de onderdelen van het mannelijk voortplantingsstelsel kunt benoemen.
Stap 4		Ga na of je de onderdelen van het vrouwelijk voortplantingsstelsel kunt benoemen.
Afronding
Onderdeel		Activiteit
Begrippenlijst		Hier vind je de begrippenlijst bij deze module.
Examenopgaven		Je maakt een aantal examenopgaven die passen bij dit onderwerp.
Terugkijken		Terugkijken op de module.

Tijd
Voor deze opdracht heb je 1 à 2 lesuren nodig.

Aan de slag

Stap 1: Kennisbank

Bestudeer uit de Kennisbank biologie het onderdeel:

Man en vrouw

Test je kennis
Beantwoord de volgende vragen over de theorie in de Kennisbank.

Stap 2: Mannetjes en vrouwtjes

Bij veel zoogdieren hebben het mannetje en het vrouwtje een eigen naam gekregen.
Hieronder zie je een lijst met dieren, en een lijst met namen van mannetjes en vrouwtjes.

Stap 3: Mannelijk voortplantingsstelsel

Stap 4: Vrouwelijk voortplantingsstelsel

Afronding

Begrippenlijst

Hier vind je de begrippenlijst die hoort bij deze opdracht.

Primaire geslachtskenmerken
Kenmerken, die vanaf de geboorte aanwezig zijn en waaraan je het geslacht (jongen of meisje) kunt bepalen. Bijvoorbeeld: penis, prostaat, vagina, baarmoeder.

Mannelijk voortplantingsstelsel
Orgaanstelsel bestaande uit organen die betrokken zijn bij de voortplanting van dieren, mensen en planten.

Urineblaas man
Ook wel blaas genoemd; orgaan waarin de urine uit de nieren wordt opgeslagen tot het moment van urineren (plassen).

Prostaat
Deel van de mannelijke geslachtsorganen; de twee zaadleiders monden via de prostaat in de urineleider uit. De prostaat voegt vocht met voedingsstoffen toe aan de zaadcellen.

Zaadleider
Afvoergang van zaadcellen van de bijbal richting de prostaat.

Teelbal (testes)
Mannelijk geslachtsorgaan waar de aanmaak van zaadcellen plaatsvindt en waar mannelijke hormonen worden aangemaakt.

Penis
Mannelijk geslachtsorgaan, ook wel lid genoemd, dat wordt gebruikt om urine te lozen, voor seksualiteit en geslachtsgemeenschap.

Vrouw
Vrouwelijk organisme, met alleen vrouwelijke geslachtskenmerken.

Balzak (scrotum)
In de balzak liggen de teelballen. Hier worden de zaadcellen aangemaakt.

Voorhuid
Voorste huidplooi op de penis die de eikel bedekt en beschermt.

Eikel
Uiteinde van de penis; zeer gevoelig plekje van een man dat bij aanraking zorgt voor seksuele opwinding.

Urinebuis man
Afvoergang van de blaas naar de buitenkant van het lichaam, die urine vervoert. Bij de zaadlozing van een man gaat ook het sperma hier doorheen.

Zaadcellen
Voortplantingscel van mannelijk dier of mens. Ook wel spermacel.

Bijballen
Deel van de mannelijke geslachtsorganen dat achter de teelbal in de balzak ligt. Hier worden zaadcellen opgeslagen.

Erectie
Als de zwellichamen volgelopen zijn met bloed spreek je van een erectie.

Zwellichamen
Orgaan in de penis dat zich kan vullen met bloed, waardoor de penis stijf wordt.

Sperma
Sperma is de naam voor zaadcellen en zaadvocht samen.

Vrouwelijk voortplantingsstelsel
Orgaanstelsel bestaande uit organen die betrokken zijn bij de voortplanting van dieren, mensen en planten.

Baarmoeder
Deel van de vrouwelijke geslachtsorganen; het embryo nestelt zich hierin en ontwikkelt zich tot foetus. De baby of het jong blijft hier tot de geboorte.

Eileider
Deel van de vrouwelijke geslachtsorganen; trechtervormige afvoergang van de eierstok naar de baarmoeder. In de eileider vindt de bevruchting plaats.

Eierstok
Vrouwelijk geslachtsorgaan waarin de ontwikkeling van eicellen plaatsvindt en waar geslachtshormonen worden aangemaakt.

Urineblaas vrouw
Ook wel blaas genoemd; orgaan waarin de urine uit de nieren wordt opgeslagen tot het moment van urineren (plassen).

Urinebuis vrouw
Afvoergang van de blaas naar de buitenkant van het lichaam, die urine vervoert.

Vagina
Deel van vrouwelijke geslachtsorganen; verbindt de baarmoeder met de buitenkant van het lichaam.

Man
Mannelijk organisme, met alleen mannelijke geslachtskenmerken.

Baarmoederslijmvlies
Laag slijmvlies aan de binnenkant van baarmoeder dat in de loop van de menstruatiecyclus dikker wordt en tijdens de menstruatie wordt afgestoten.

Clitoris
Deel van de vrouwelijke geslachtsorganen; zeer gevoelig plekje van een vrouw, dat bij aanraking voor seksuele opwinding zorgt.

Buitenste schaamlippen
Grootste schaamlippen, die zorgen voor bescherming van de vagina.

Binnenste schaamlippen
Kleinste schaamlippen, die zorgen voor bescherming van de vagina.

Anus
Uitmonding van de endeldarm waardoor ontlasting het lichaam verlaat.

Ovulatie
Eisprong: een eicel barst uit een rijpe follikel (blaasje met vocht in de eierstok) en komt vanuit de eierstok in de eileider terecht.

Hypofyse
Hormoonklier onder aan de hersenen, die verschillende hormonen aanmaakt en daarmee een groot aantal processen in het lichaam regelt.

Geslachtshormonen
Hormonen die worden aangemaakt in de geslachtsorganen (teelballen en eierstokken). Bijvoorbeeld: testosteron, oestrogeen en progesteron.

Oestrogeen
Vrouwelijk geslachtshormoon dat wordt aangemaakt in de eierstokken. Het zorgt o.a. voor bredere heupen en borstgroei in de puberteit en speelt een rol bij de menstruatiecyclus. Ook mannen hebben wat oestrogeen.

Progesteron
Hormoon dat wordt aangemaakt in de eierstokken. Onder invloed van progesteron wordt o.a. het baarmoederslijmvlies voorbereid op de innesteling van een bevruchte eicel. Als er geen zwangerschap optreedt, daalt de productie van progesteron en treedt menstruatie op.

Secundaire geslachtskenmerken vrouw
Geslachtskenmerken van meisjes die zich in de puberteit ontwikkelen, onder invloed van geslachtshormonen. Bijvoorbeeld: borsten en bredere heupen.

Testosteron
Mannelijk geslachtshormoon dat wordt aangemaakt in de teelballen; zorgt voor o.a. mannelijke beharing, ontwikkeling spieren, speelt een rol bij geslachtsdrift (libido). Ook vrouwen hebben testosteron (aangemaakt in de eierstokken en de bijnieren).

Secundaire geslachtskenmerken man
Geslachtskenmerken van jongens die zich in de puberteit ontwikkelen, onder invloed van geslachtshormonen. Bijvoorbeeld: extra spieren en baardgroei.

Examenopgaven

Je hebt in deze module veel theorie bestudeerd en veel opdrachten gemaakt.
In de afsluiting ga je aan de slag met examenvragen over dit onderwerp. Lees eerst de tips.

Tips

Van de examenvragen kan de voortgang worden bijgehouden op ExamenKracht.
Vraag verdere instructies aan je docent.

Binnenkort vind je hier examenvragen van ExamenKracht om mee te oefenen.

Terugkijken

Kan ik wat ik moet kunnen?

Lees de leerdoelen van deze opdracht nog eens door.
Kun je de onderdelen van het mannelijk en vrouwelijk geslachtsorgaan benoemen?

Hoe ging het?

Tijd
Bij de activiteiten stond dat je ongeveer 1,5 uur met de opdracht bezig zou zijn.
Klopt dat of had je minder/meer tijd nodig. Schrijf dan op hoe dat kwam.

Inhoud
In klas 1 of 2 heb je ook al eens een opdracht over het mannelijk en vrouwelijk geslachtsorgaan gemaakt. Wist je het meest nog?

Begrippenlijst
Kijk nog eens naar de begrippenlijst. Er staan heel veel begrippen in de lijst.
Gebruik je de lijst? Schrijf op waarvoor je de lijst gebruikt.

Examenopgaven
Heb je de examenopgaven gemaakt? Ging het goed?