AI in het voortgezet onderwijs les 5: AI gebruiken

AI in het voortgezet onderwijs les 5: AI gebruiken

AI gebruiken

Leerdoelen

Na de les kan ik:

  • Benoemen wat de belangrijkste regels zijn voor het veilig gebruiken van AI.

  • Uitleggen welke risico's er zijn als ik deze regels niet volg.

  • Beoordelen hoe ik een AI veilig gebruik in een nieuwe situatie.

Kerndoelen

Digitale Geletterdheid kerndoel 21D

De leerling verkent mogelijkheden en beperkingen van AI.

Het gaat hierbij om:

  • beschrijven van de rol en invloed van de kwaliteit en eigenschappen van data voor de werking en resultaten van AI-systemen;
  • herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen door bedrijven, instellingen en overheden;
  • beschrijven van verschillen tussen op regels gebaseerde digitale systemen en op statistiek gebaseerde AI-systemen;
  • doelgericht, verantwoord en kritisch interacteren met een AI-systeem;
  • experimenteren met het trainen van AI-systemen.

Aanvulling havo-vwo

  • beschrijven van machine learning, expertsystemen en gangbare manieren om AI-systemen te trainen;
  • reflecteren op de mogelijkheden en beperkingen van AI-systemen.

Lesomschrijving

Deze les gaat uit van een klassikale aanpak met een digibord of activebord. De opdrachten die voorbijkomen maken de leerlingen steeds zelf op een werkblad je kan zelf kiezen welke opdrachten je samen nabespreekt.

 

Voor deze les heb je het volgende nodig

  • een digibord of activebord.
  • de geprinte werkbladen voor de leerlingen (zie downloads onderaan deze pagina).
  • de antwoorden op de werkbladvragen (zie downloads onderaan deze pagina).

 

Start van de les
Leuk om de les te openen met het feit dat iedereen voortdurend gebruik maakt van AI. Stel de vraag of leerlingen voor hun schoolwerk gebruik maken van AI, of beter nog op welke manier ze dat doen. Of stel de vraag of zij van docenten opdrachten krijgen waarbij ze uitdrukkelijk gebruik moeten maken van AI,.

 

Instructie en werktijd

Samen met de leerlingen werk je de les door en je kan hier en daar meer of minder tijd geven voor opdrachten als je merkt dat je in tijdsnood komt. Het zal zeker zo zijn dat het nabespreken van een filmpje of opdracht soms meer tijd kost dan je dacht omdat de input van de leerlingen daarom vraagt.
De filmpjes zijn over het algemeen vrij kort.

Bij het eerste filmpje is het leuk om in een nabespreking in te gaan op het beeld van AI als de 'lieve hulphond' en de 'valse pitbull'. Bijvoorbeeld wat denken de lln. zelf: Denk je dat de toekomst van AI vooral handig en positief wordt (de hulphond), of vooral gevaarlijk en vol risico's (de pitbull)? Of: Wat zou de 'hulphond' in ons leven kunnen doen, en welke acties van de 'pitbull' maken jou het meest ongerust?

 

Zorg dat je het werkblad geprint hebt voor de lln en zelf hebt doorgenomen zodat je in kan schatten hoelang de leerlingen over een opdracht zullen doen. Print voor jezelf ook voor het gemak het blad met de antwoorden.

In het werkblad zijn alle opdrachten te vinden zowel de opdrachten die tijdens de instructie gemaakt worden als de opdracht na de instructie (eindopdracht A en B)

Bij eindopdracht A is het handig het promptlog ergens online te zetten (Classroom of een ander platform dat jouw school gebruikt). Als op jouw school al gezamenlijke afspraken zijn gemaakt over zoiets als een promptlog, dan gebruik je die natuurlijk!

 

Afsluiting

Bespreek met elkaar de evaluatievragen aan het eind van de les.

  • Wanneer vind jij AI handig om te gebruiken, en waarom?

  • Kun je een voorbeeld noemen waarbij je beter géén AI zou gebruiken?

  • Hoe zorg je ervoor dat je zelf blijft leren, ook als AI jou helpt?

Bronnen

Deze lessen zijn gebruikt om dit leermateriaal te maken:

 

Bronnen en licenties:

  • Van FutureNL, Digidoeners, open leermateriaal CC-BY-NC-ND:
    • Basis AI: https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/yGdyfTK28XcsDSY2d/yNtkgR68Q3FJTzXWG
    • Kunstmatige intelligentie:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/7CxrRs29t5viMKeuy
    • Hoe slim zijn machines nou echt? https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/yN6CBaL6DBrbgWxD4
    • Generatieve AI:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/HCoQQDA55GunKhxQZ
    • Machine learning en neurale netwerken:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/oxCEAw97yHztoBxFu
    • Machine en deep learning:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/BFHNainj2jAsGzTBv
    • Wij zijn data:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/FhG2xqtwkvcNC8tmD/ygeDm6xiuJWDvwHb6
    • Later als ik groot ben:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/sh5JZrr5zuDRtEcDB
    • Risico's en kansen van AI:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/e7o5DDzqAGvbTD6rD
    • De AI-inspecteur:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/uvhrACSsevrxdDeBQ
    • Prompts:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/n4WRGaSSkeaBZain2
  • Van Klokhuis, Klokhuis over AI, gesloten leermateriaal, open beschikbaar
    • Het Klokhuis over AI: https://hetklokhuis.nl/dossier/168/het-klokhuis-over-ai/824/het-klokhuis-over-ai
    • AI studio van Klokhuis: https://aistudio.hetklokhuis.nl/nl

De les AI gebruiken

Opbouw

Wat gaan we vandaag onderzoeken

  1. Voorkennis: wat weet je al?
  2. Instructie:
    • Hoe AI onze levens verandert
    • Wat is handig en wat niet?
    • AI je schoolwerk laten maken, is dat slim?
    • Extra: Kan jouw docent zien dat je AI gebruikt?
  3. Opdracht / Verdiepende opdracht
  4. Evaluatie

 

Na de les kan ik

  • Benoemen wat de belangrijkste regels zijn voor het veilig gebruiken van AI.

  • Uitleggen welke risico's er zijn als ik deze regels niet volg.

  • Beoordelen hoe ik een AI veilig gebruik in een nieuwe situatie.

Voorkennis: wat weet je al?

 

Je hebt een aantal lessen gehad over AI. Hopelijk weet je nu het verschil tussen datagedreven en kennisgedreven AI. Verder weet je inmiddels hoe AI getraind wordt, waar het zijn data vandaan haalt, hoe het die data verwerkt en hoe het tot een output komt​. Je weet ook dat de uitkomst niet altijd klopt!

Je weet ook dat AI in alles om je heen zit van je afspeellijst, tot snapchat. Maar maak je ook bewust gebruik van AI? Bijvoorbeeld om een afbeelding te maken of een gedicht te schrijven of een huiswerkopdracht te maken?

 

Opdracht 1

Pak je werkblad erbij. Overleg met je buur en bespreek hoe vaak jij per dag/week gebruik maakt van generatieve AI zoals ChatGPT (of een vergelijkbare AI). Schrijf daarna je inschatting op.

Schrijf daarna op waar je een generatieve AI dan allemaal voor gebruikt. Er staan al wat voorbeelden op het werkblad.

AI verandert jouw wereld

Hoe ziet jouw dag eruit? Waarschijnlijk speel je games met of tegen AI-tegenstanders, check je YouTube-video’s en vraag je slimme assistenten zoals Alexa of Siri om muziek af te spelen of een mop te vertellen. Als je huiswerk maakt, krijg je hulp van online platforms die precies weten waar jij nog wat extra oefening nodig hebt.

 

Nu een vraag voor jou: kun jij je voorstellen dat je dit allemaal niet had?

Tegenover die snelle, slimme wereld staat de jeugd van je ouders, toen zij 11 waren. Ze gingen na school naar buiten om te voetballen, zonder telefoon of console. Als ze iets wilden weten, fietsten ze naar de bibliotheek om in een encyclopedie of boek het antwoord op te zoeken. Foto’s maakten ze met een speciale camera en het duurde soms dagen voordat ze konden zien of ze goed op de foto stonden!

Jullie wereld is supersnel, digitaal en altijd verbonden. De wereld van je ouders was rustiger en draaide om zelf uitproberen, praten met mensen en vooral heel veel geduld. Jullie generatie groeit op met een superkracht: slimme hulpmiddelen en AI die altijd beschikbaar zijn. En juist daarom is het zo belangrijk om te leren hoe je die kracht op de juiste manier gebruikt.

 

We kijken samen een filmpje. Bedenk na het filmpje of jij je zorgen maakt over AI of juist niet en waarover maak jij je dan zorgen? 

Hoe verandert AI jouw wereld?

Wat is handig en wat niet?

Stel je voor dat je een verjaardag hebt bij een vriend en je weet even niet wat je die persoon wil geven. Dan kan je natuurlijk AI vragen je hierbij te helpen zodat je op wat nieuwe ideeën komt. Of je hebt een lekke band en weet niet rpecies hoe je dat op moet lossen, dan maakt AI een mooi stappenplan om zelf toch die band te plakken.

Een AI kan je dus heel handige hulp geven. Op die manier kan je misschien met die hulp meer dan je denkt en zo houd je tijd over voor leuke dingen.

 

Wat is niet handig?

AI is dus best handig, maar misschien niet in alle gevallen. Wat vinden jullie?

Opdracht 2

Pak je werkblad erbij. Geef eerst zelf bij elk voorbeeld aan of je vind dat AI daar een handig hulpmiddel is of juist niet. Bespreek daarna met je buur de uitkomsten en vooral waar jullie mening niet met elkaar overeenkomt.

 

AI je schoolwerk laten doen, is dat slim?

Dat kan slim zijn, maar doe dit dan wel op een manier dat je ervan leert. Want soms is het product dat je oplevert niet het meest belangrijke, maar hoe je het geleerd hebt. En als je alles door AI laat doen, wat leer je dan nog?

 

Kijk maar eens mee naar het filmpje.

 

In sommige gevallen mag je bij je schoolwerk AI gebruiken, of moet het zelfs. Maar ook dan zijn er regels.

  • Geef aan dat je AI hebt gebruikt.
  • Geef aan hoe je AI hebt gebruikt.
  • Zorg dat je de output van de AI controleert, er zitten vaak fouten in.
  • Zorg dat je geen privé informatie met de AI deelt van jezelf, je vrienden of je school.

Opdracht

Eindopdracht A

Deze opdracht maak je alleen of in een duo.

Je hebt een laptop nodig

Doel: leren hoe je een promptlog gebruikt

De opdracht

Stel je voor je moet voor een schoolopdracht gebruik maken van AI. De opdracht die je moet maken is voor je mentorles. Je moet een verhaal schrijven van 300 woorden over het belang van slaap voor jongeren.

De regel van de docent bij de opdracht is: Je mag AI alleen gebruiken om twee ideeën te brainstormen voor een verhaal over 'Het belang van slaap voor jongeren'.

Maak deze opdracht met behulp van het promptlog formulier dat in je werkbladen zit. Misschien heeft je docent een digitale verzie gemaakt, gebruik dan de digitale versie.

Evalueer aan het eind. Wat was het makkelijkst en wat was het moeilijkst om in te vullen?

Stap 1

Vul de gegevens boven in het promptlog in.

Stap 2

Bedenk 2 prompts en vul die in de AI-tool in.

Kopieer meteen de prompt naar je promptlog en geef meteen aan waarom je de prompt hebt gegeven.

Doe dit voor beide prompts.

Stap 3

Check de uitkomst van de AI-tool. Gebruik daar bijvoorbeeld internet voor en probeer betrouwbare sites te gebruiken. Noteer ook meteen weer de sites die je hebt gebruikt in je promptlog. Let op: het is verstandig meer dan één bron te gebruiken als je aan het factchecken bent!

Stap 4

Als je fouten hebt gevonden noteer die dan in je promptlog.

Stap 5

Noteer welke twee ideeën je van de AI zou willen gebruiken (of noteer dat je niets gebruikt, want je hebt je eigen ideeën).

Stap 6

Check je prompts op privacy. Heb je toch persoonlijke informatie gedeeld probeer hier dan een volgende keer op te letten!

Stap 7

Beantwoord de evaluatievraag.

 

Eindopdracht B

Deze opdracht maak je alleen of in een duo.

Je hebt een laptop nodig.

De opdracht

Bij creatief gebruik van een AI-tool hoef je de uitkomst niet te factchecken. Je kijkt dan vooral of je tevreden bent over de uitkomst. Voldoet die aan jou (creatieve) verwachtingen, past de uitkomst bij jou creatieve stijl. Zo niet, dan was je misschien vaag in je prompt, of het is ondanks je prompt toch niet helemaal wat je wil.

Bij deze opdracht ga je creatief aan de slag. Je gaat een gedicht schrijven over het laatste lesuur op een schooldag en gaat daarbij een AI-tool gebruiken.

Stap 1

Brainstorm zelf over dat laatste lesuur. Wat voor gevoel geeft jou dat, wat zou je erover willen vertellen welke sfeer hoort daarbij enz.

Stap 2

Schrijf de prompt en geef o.a. de lengte van het gedicht aan, hoe het rijmschema moet zijn en de sfeer van het gedicht (vrolijk of juist somber enz).

Stap 3

Check de uitkomst:

  • Is het wat je bedoelde?
  • Kloppen de feiten (gaat  het over het laatste lesuur)
  • Klopt de sfeer?

  • Past het bij jouw stijl?

Stap 4

Probeer verbeteringen via een prompt aan te brengen. Denk daarbij aan jou ideeën over een laatste lesuur bijvoorbeeld: tas inpakken, de klok, de bel, vrijheid, huiswerk. Geef de AI-tool deze voorbeeldwoorden als input.

Stap 5 enz

Verbeter of herschrijf delen van het gedicht met behulp van de AI-tool totdat je tevreden bent.  

Evaluatie

  • Waar hielp de AI-tool goed mee?
  • Wat lukte niet goed?
  • Vind je nu dat jij het gedicht hebt geschreven of AI?

Verdiepingsopdracht

Extra: Comic Factory

 

AI Comic Factory is een innovatieve AI-tool waarmee je strips kunt maken zonder tekenervaring. Door een korte tekst in te voeren, genereert de tool automatisch panelen die passen bij jouw beschrijving. 

Kies een van de opdrachten. Of verzin zelf een spannend educatief verhaal!

 

1. Maak een historisch verhaal

 

Opdracht: Kies een belangrijke gebeurtenis uit de geschiedenis en vertel deze na in een strip van 4 panelen.

  • Voorbeelden:

    • Vertel het verhaal van Anne Frank in een strip.

    • Visualiseer de oorzaken en gevolgen van de Tweede Wereldoorlog.

  • Wat je leert: Chronologie en historische oorzaken en gevolgen begrijpen.

 

2. Visualiseer een wiskundig probleem

 

Opdracht: Maak een strip waarin je een wiskundig probleem uitlegt.

  • Voorbeelden:

    • Laat zien hoe de stelling van Pythagoras werkt in een praktijkvoorbeeld.

    • Ontwerp een strip waarin een personage een wiskundig raadsel oplost.

  • Wat je leert: Wiskundige concepten toepassen in een realistische context.

 

3. Begrijpend lezen met strips

 

Opdracht: Lees een verhaal of een gedicht en zet het om in een strip.

  • Voorbeelden:

    • Lees een kort verhaal en vat de belangrijkste momenten samen in 4 panelen.

    • Lees een gedicht en visualiseer de betekenis ervan.

  • Wat je leert: Teksten samenvatten en creatief interpreteren.

 

4. Maak wetenschap zichtbaar

 

Opdracht: Visualiseer een wetenschappelijk proces in een strip.

  • Voorbeelden:

    • Creëer een strip over fotosynthese.

    • Toon in stappen hoe een chemische reactie werkt.

  • Wat je leert: Verbanden leggen tussen tekst en beeld en complexe processen begrijpelijk maken.

Evaluatie

Evaluatie

In deze les heb je geleerd dat AI veel invloed heeft op ons dagelijks leven, zowel thuis als op school. AI kan taken sneller en makkelijker maken, zoals het geven van oefensommen op maat, het bewerken van foto’s of het zoeken van informatie. Maar AI is niet altijd handig of betrouwbaar: het kan fouten maken, vooroordelen hebben en privacy in gevaar brengen. Daarom is het belangrijk dat je zelf kritisch blijft nadenken, controleert wat AI maakt en het vooral inzet op momenten dat het jou echt helpt om te leren. Jij blijft altijd zelf de baas over wat je maakt en hoe je leert, ook als je AI gebruikt.

  • Wanneer vind jij AI handig om te gebruiken, en waarom?

  • Kun je een voorbeeld noemen waarbij je beter géén AI zou gebruiken?

  • Hoe zorg je ervoor dat je zelf blijft leren, ook als AI jou helpt?

  • Het arrangement AI in het voortgezet onderwijs les 5: AI gebruiken is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    Annemiek van Mourik
    Laatst gewijzigd
    08-02-2026 11:45:59
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Toelichting
    Zelf aan de slag met AI
    Leerniveau
    VMBO gemengde leerweg, 2; VMBO kaderberoepsgerichte leerweg, 1; VWO 2; VMBO kaderberoepsgerichte leerweg, 2; VMBO basisberoepsgerichte leerweg, 1; VMBO theoretische leerweg, 1; HAVO 1; VMBO gemengde leerweg, 1; VMBO theoretische leerweg, 2; VMBO basisberoepsgerichte leerweg, 2; VWO 1; HAVO 2;
    Leerinhoud en doelen
    Techniek;
    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld
    Studiebelasting
    1 uur 0 minuten
    Trefwoorden
    ai, ai gebruiken, ai in het voortgezet onderwijs les 5: ai gebruiken, ai les 5, gsf, les 5 ai gebruiken

    Bronnen

    Bron Type
    Hoe verandert AI jouw wereld?
    https://www.youtube.com/watch?v=iFUuABDZg1M     		Video
    https://youtu.be/LhoMwD0Dk4o?si=krnJcaEY6jKY1UD5
    https://youtu.be/LhoMwD0Dk4o?si=krnJcaEY6jKY1UD5     		Video
    https://youtu.be/pIAtzCmXnag?si=XV0qLTW0ZtPHL7Er
    https://youtu.be/pIAtzCmXnag?si=XV0qLTW0ZtPHL7Er     		Video

    Gebruikte Wikiwijs Arrangementen

    Inspiratielessen. (z.d.).

    6.2 AI gebruiken - niveau 2

    https://maken.wikiwijs.nl/218951/6_2_AI_gebruiken___niveau_2

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van