AI in het voortgezet onderwijs les 2: AI toepassingen

AI in het voortgezet onderwijs les 2: AI toepassingen

Voorbereiding

Leerdoelen

Na deze les kunnen de leerlingen

 

  • Uitleggen dat er verschillende soorten AI zijn en dat generatieve AI daar één van is

  • Beschrijven wat generatieve AI is

  • Uitleggen dat er kansen en risico's verbonden zijn aan AI

  • Een eigen voorbeeld geven van een afspraak die we kunnen maken over het gebruik van AI op school

Kerndoelen

Digitale Geletterdheid kerndoel 21D

 

De leerling verkent mogelijkheden en beperkingen van AI.

Het gaat hierbij om:

  • beschrijven van de rol en invloed van de kwaliteit en eigenschappen van data voor de werking en resultaten van AI-systemen;
  • herkennen van veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen door bedrijven, instellingen en overheden;
  • beschrijven van verschillen tussen op regels gebaseerde digitale systemen en op statistiek gebaseerde AI-systemen;
  • doelgericht, verantwoord en kritisch interacteren met een AI-systeem;
  • experimenteren met het trainen van AI-systemen.

Aanvulling havo-vwo

  • beschrijven van machine learning, expertsystemen en gangbare manieren om AI-systemen te trainen;
  • reflecteren op de mogelijkheden en beperkingen van AI-systemen.

 

Lesomschrijving

Deze les gaat uit van een klassikale aanpak met een digibord of activebord. De opdrachten die voorbijkomen maken de leerlingen steeds zelf op een werkblad je kan zelf kiezen welke opdrachten je samen nabespreekt.

 

Voor deze les heb je het volgende nodig

  • een digibord of activebord.
  • de geprinte werkbladen voor de leerlingen (zie downloads onderaan deze pagina).
  • de antwoorden op de werkbladvragen (zie downloads onderaan deze pagina).

 

Start van de les

We kijken kort terug naar de vorige les over neurale netwerken en herhalen het geleerde door opdracht 1 te maken. Daarna checken we wat leerlingen al weten over generatieve AI door hen opdracht 2 te laten maken en samen het filmpje te kijken over de geschiedenis van AI (opvallende rol voor Hollywood!!).

 

Instructie en werktijd

Samen met de leerlingen werk je de les door en je kan hier en daar meer of minder tijd geven voor opdrachten als je merkt dat je in tijdsnood komt. Het zal zeker zo zijn dat het nabespreken van een filmpje of opdracht soms meer tijd kost dan je dacht omdat de input van de leerlingen daarom vraagt.
De filmpjes zijn dit keer allemaal kort.

Zorg dat je het werkblad geprint hebt voor de lln en zelf hebt doorgenomen zodat je in kan schatten hoelang de leerlingen over een opdracht zullen doen. Print voor jezelf ook voor het gemak het blad met de antwoorden.

In het werkblad zijn alle opdrachten te vinden zowel de opdrachten die tijdens de instructie gemaakt worden als de opdracht na de instructie.

 

Afsluiting

Bespreek met elkaar de evaluatievragen aan het eind van de les.

  • Waar gebruik jij AI in je dagelijks leven?

  • Wat vind je het leukste én wat het moeilijkste aan AI?

  • Welke afspraak maken we om AI veilig te gebruiken op school?

 

Downloads:

Bronnen

Deze lessen zijn gebruikt om dit leermateriaal te maken:

 

Bronnen en licenties:

  • Van FutureNL, Digidoeners, open leermateriaal CC-BY-NC-ND:
    • Basis AI: https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/yGdyfTK28XcsDSY2d/yNtkgR68Q3FJTzXWG
    • Kunstmatige intelligentie:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/7CxrRs29t5viMKeuy
    • Hoe slim zijn machines nou echt? https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/yN6CBaL6DBrbgWxD4
    • Generatieve AI:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/HCoQQDA55GunKhxQZ
    • Machine learning en neurale netwerken:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/oxCEAw97yHztoBxFu
    • Machine en deep learning:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/BFHNainj2jAsGzTBv
    • Wij zijn data:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/FhG2xqtwkvcNC8tmD/ygeDm6xiuJWDvwHb6
    • Later als ik groot ben:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/sh5JZrr5zuDRtEcDB
    • Risico's en kansen van AI:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/e7o5DDzqAGvbTD6rD
    • De AI-inspecteur:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/uvhrACSsevrxdDeBQ
    • Prompts:
      https://www.lessonup.com/nl/channel/futurenl/lesson/n4WRGaSSkeaBZain2
  • Van Klokhuis, Klokhuis over AI, gesloten leermateriaal, open beschikbaar
    • Het Klokhuis over AI: https://hetklokhuis.nl/dossier/168/het-klokhuis-over-ai/824/het-klokhuis-over-ai
    • AI studio van Klokhuis: https://aistudio.hetklokhuis.nl/nl

De les: AI toepassingen

Opbouw

Wat gaan we vandaag onderzoeken

1. Toepassing van AI

  • Opbouw
  • Voorkennis
  • AI toepassingen
  • Generatieve AI
  • De kansen en risico's
  • Netjes met AI omgaan

2. Opdracht

3. Evaluatie

Na deze les kan ik

  • Uitleggen dat er verschillende soorten AI zijn en dat generatieve AI daar één van is

  • Beschrijven wat generatieve AI is

  • Uitleggen dat er kansen en risico's verbonden zijn aan AI

  • Een eigen voorbeeld geven van een afspraak die we kunnen maken over het gebruik van AI op school

Voorkennis

De vorige les hebben we het over neurale netwerken gehad. Je hebt toen geleerd dat er datagedreven en kennisgedreven AI is. We gaan checken wat je daar nog van weet.

 

Opdracht 1

Pak je werkblad en maak de opdracht over kennisgedreven en datagedreven AI.

 

Hoe lang bestaat AI al denk je? We gaan samen een filmpje kijken over de geschiedenis van AI om daar een antwoord op te krijgen.

AI toepassingen

AI is dus geen nieuwigheid, maar is de laatste jaren slimmer en onzichtbaarder geworden. Het is nu ingebouwd in veel systemen die we dagelijks gebruiken, van apps tot geavanceerde machines. Dit geeft ons enorme kansen om sneller te werken, betere keuzes te maken en zelfs levens te redden. Kijk mee hoe deze slimme technologie al in actie is, van jouw muzieklijst tot de zorg in het ziekenhuis!

Generatieve AI

Je hebt nu een mooi overzicht van de manieren waarop je AI in je dagelijks leven gebruikt:

  • De slimme camera op je telefoon die automatisch belichting en scherpte aanpast,

  • De aanbevelingen op Netflix of Spotify die jouw volgende serie of nummer kiezen,

  • Het schoolplatform dat je wiskunde- of taaloefeningen precies op jouw niveau aanbiedt,

  • De AI in een auto die de ondersteuning of snelheid aanpast op het rijgedrag van anderen op de weg.

 

Toch ken je generatieve AI misschien wel het beste, ChatGPT is een generatieve AI.  Je geeft het een opdracht: “Schrijf een samenvatting” of “Maak een poster voor mijn project” en dan maakt de AI het. Vandaar de naam 'generatieve' AI, omdat het iets nieuws genereert (maakt).

Opdracht 2

Pak je werkblad erbij. We bekijken samen dit filmpje en na afloop beantwoord je de vragen.

Kansen en risico's

Kansen van AI

AI wordt dus op heel veel manieren ingezet, bijvoorbeeld in de gezondheidszorg om ziektes vroegtijdig op te sporen of in de beveiliging om fraude op te sporen. Met generatieve AI kan je bovendien op leuke en slimme manieren werken aan school en hobby’s. Zo kun je met een schrijfhulp (zoals een AI-tekstcorrector) snel foutjes in je verhaal ontdekken en verbeteren. AI-vertalers helpen je woordenboeken nóg sneller te gebruiken als je een tekst in een vreemde taal wilt begrijpen. En met een plaatjesgenerator kun je zelf illustraties of stripfiguren laten maken voor een werkstuk of eigen verhalen. Daardoor kun je creatiever ontdekken en leren, én bespaar je tijd zodat je meer energie overhoudt voor andere dingen.

 

Risico's  van AI

Generatieve AI maakt dus nieuwe afbeeldingen, muziek en teksten, maar leert dit van al bestaande kunst en data, vaak gemaakt door mensen. Sommige kunstenaars vinden dit niet eerlijk en willen niet dat hun werk zomaar wordt gebruikt om AI slimmer te maken.

 

Opdracht 3

Pak je werkblad. We kijken 2 filmpjes waarin kunstenaars aan het woord zijn over generatieve AI. Daarna beantwoord je de vragen op je werkblad.

Kansen en risico's

We hebben gezien dat kunstenaars zich zorgen maken: AI gebruikt hun werk om te leren en nieuwe kunst te maken. Maar AI leert niet alleen van kunst. Het leert van alle data die online staat, inclusief de dingen die jij deelt. Bovendien: Als je generatieve AI gebruikt, geef je met elke vraag (prompt) stukjes persoonlijke informatie weg.

Laten we nu kijken waarom je net zo voorzichtig moet zijn met jouw eigen gegevens als een kunstenaar is met zijn schilderij!

 

Opdracht 4

Pak je werkblad erbij. We bekijken samen een filmpje en daarna beantwoord je de vragen op je werkblad.

Netjes met AI omgaan

Alles op een rijtje

Inmiddels ken je een hoop voordelen en kansen die AI ons kan bieden, maar weet je ook dat je verantwoordelijk om moet gaan met AI want:

  • AI betaald niet voor de data waarmee het getraind is
  • De data waar AI mee is getraind kan soms vooroordelen (bias) bevatten (vorige les)
  • AI geeft (vaak) geen bronvermelding en vertelt dus ook niet wanneer het gebruik maakt van teksten of kunstwerken van mensen.
  • AI is dol op al jou informatie en jij hebt misschien niet altijd door dat je die informatie weggeeft
  • AI kan hallucineren (fouten bevatten)

Bedenk dus goed dat als je gebruik maakt van AI:

  • Dat je geen persoonlijke informatie van jezelf of een ander of een bedrijf in je prompt zet
  • Dat je altijd de uitkomst controleert
  • Dat je vermeldt dat je AI hebt gebruik

 

Opdracht

Kansen en risico's

 

Doel: Inzicht krijgen in wat AI jou kan brengen en welke gevaren er ook zijn, en dit koppelen aan jouw eigen leven.

Dit heb je nodig:

  • Een A4- papier als je alleen werkt en een A3-papier als je met een groep werkt

  • Stiften of kleurpotloden

  • Liniaal (optioneel)

Stappenplan

  1. Centraal woord

    Schrijf in het midden van je vel in grote letters “AI” en maak eromheen een cirkel.

  2. Twee hoofdtakken

    Trek van de cirkel twee dikke lijnen naar buiten en schrijf daarboven:

    • Kansen

    • Risico’s

  3. Vul de kansen in

    Bedenk voor jezelf: op welke manieren kan AI jou helpen?

    Bijvoorbeeld:

    • Sneller moeilijke woorden opzoeken

    • Leuke plaatjes maken voor een spreekbeurt

    • Slimme spelletjes die me uitdagen

      Schrijf bij de “Kansen”-tak steeds één woord of korte zin en teken er een kleine tekening bij.

  4. Vul de risico’s in

    Bedenk ook: wat kan er misgaan met AI?

    Bijvoorbeeld:

    • AI kan niet altijd de waarheid zeggen

    • Privacy: AI weet als je locatie of namen deelt

    • Te afhankelijk worden en zelf minder leren

      Schrijf bij de “Risico’s”-tak één woord of korte zin per tak en maak er een kleine tekening bij.

  5. Eigen situatie koppelen

    Onder elke tak kies je één kans en één risico die voor jou het belangrijkste zijn.

    Schrijf ernaast waarom dit voor jou geldt. Denk aan thuis, op school of aan je hobby’s.

  6. Kleuren en versieren

    Maak je woordweb overzichtelijk met kleuren: bijvoorbeeld groen voor kansen en rood voor risico’s. Versier de lege plekken met kleine icoontjes of figuurtjes.

  7. Presenteren in de groep

    Hang je woordweb op of leg het op tafel. Vertel in tweetallen aan elkaar:

    • Welke kans kies jij en waarom?

    • Welk risico vind jij het zwaarst en hoe ga je daar slim mee om?

     

Met deze oefening ontdek je zelf hoe AI je leven kan verrijken én waar je op moet letten om veilig en verstandig te blijven werken.

Verdiepingsopdracht

Maak je eigen object met AI

 

Doel: Oefenen met duidelijke prompts en ontdekken hoe AI Studio van Het Klokhuis jouw ideeën omzet in beeld.

1. Voorbereiding

  • Zorg dat je een tablet of laptop hebt en internet.
  • Open je browser en ga naar aistudio.hetklokhuis.nl.

  • Log in met je klas­account of de code van je docent.

2. Eerste prompt: schets je dier

  1. Kies in AI Studio de optie “Image” of “Afbeelding genereren”.

  2. Typ een opdracht, de prompt. Omschrijft voor de AI duidelijk wat het moet maken, bijvoorbeeld een fantasiedier of voorwerp dat niet bestaat.

  3. Klik op “Genereer” en wacht tot de AI jouw afbeelding toont.

  4. Sla je afbeelding op of maak een screenshot.

3. Resultaat beoordelen

Maak in je schrift of digitaal een kort verslagje met:

  • Een mini-weergave van je plaatje (schets of screenshot)

  • Antwoord op:

    • Wat vind je goed gelukt?

    • Wat zou je anders willen zien?

4. Prompt verfijnen

  1. Pas je opdracht aan om de afbeelding nog unieker te maken.

  2. Genereer de nieuwe afbeelding en vergelijk met je eerste plaatje.

  3. Noteer weer wat er beter of juist verrassend is.

5. Reflectie-vragen

  • Welke extra informatie in je prompt zorgde voor een duidelijker beeld?

  • Wanneer miste de AI iets wat jij wél had omschreven?

  • Hoe kun je in de toekomst je prompt nóg beter maken?

6. Klasbespreking

  • Werk in tweetallen en laat elkaars afbeeldingen zien.

  • Vertel elkaar wat jullie prompt was en hoe de AI reageerde.

  • Deel tips: welke woorden hielpen het beste om je idee duidelijk te maken?

 

Evaluatie

In deze les leer je over een aantal toepassingen van AI.

In deze les heb je ontdekt dat kunstmatige intelligentie (AI) overal om je heen te vinden is: in apps die plaatjes voor je maken, in spelletjes die zich aanpassen aan jouw niveau en in apparaten die je helpen met woorden vertalen of je kamer schoonmaken.

We hebben samen gekeken naar kansen van AI, zoals handige hulp bij huiswerk, snelle zoekresultaten en toffe plaatjes voor je spreekbeurt. Maar we bespraken ook risico’s, zoals dat AI soms fouten maakt, vooroordelen kan herhalen of je privacy raakt als je gevoelige gegevens deelt.

Door zelf voorbeelden te zoeken - bijvoorbeeld de autocorrectie op je telefoon of de video-aanbevelingen op YouTube - herken je nu in je eigen leven waar AI zit. Je weet waarom het belangrijk is dat je bewust met AI omgaat: geef alleen duidelijke opdrachten, deel geen privégegevens en blijf altijd zelf controleren of de uitkomst klopt.

Evaluatievragen om in de klas te bespreken:

 

  1. Waar gebruik jij AI in je dagelijks leven?

  2. Wat vind je het leukste én wat het moeilijkste aan AI?

  3. Welke afspraak maken we om AI veilig te gebruiken op school?

  • Het arrangement AI in het voortgezet onderwijs les 2: AI toepassingen is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    Annemiek van Mourik
    Laatst gewijzigd
    08-02-2026 10:58:33
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Toelichting
    In deze les leer je hoe AI in de dagelijkse praktijk wordt ingezet
    Leerniveau
    VMBO kaderberoepsgerichte leerweg, 1; VWO 2; VMBO kaderberoepsgerichte leerweg, 2; VMBO basisberoepsgerichte leerweg, 1; VMBO theoretische leerweg, 1; HAVO 1; VMBO gemengde leerweg, 1; VMBO theoretische leerweg, 2; VMBO basisberoepsgerichte leerweg, 2; VWO 1; HAVO 2;
    Leerinhoud en doelen
    Techniek;
    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld
    Studiebelasting
    1 uur 0 minuten
    Trefwoorden
    ai, ai toepassingen, digitale geletterdheid, gsf, toepassingen voor ai

    Bronnen

    Bron Type
    https://youtu.be/NSIlQRxO4Wo?si=ojKBss-Cmajm5yax
    https://youtu.be/NSIlQRxO4Wo?si=ojKBss-Cmajm5yax     		Video
    https://youtu.be/Bvevnjwu_J4?si=Xu5yU8_-ln_CQ4Fo
    https://youtu.be/Bvevnjwu_J4?si=Xu5yU8_-ln_CQ4Fo     		Video
    https://youtu.be/GhtoAawP0P0?si=AEjh508o8Yt0KBEi
    https://youtu.be/GhtoAawP0P0?si=AEjh508o8Yt0KBEi     		Video
    https://youtu.be/xXqoL5KLggc?si=qROfLVoVRHFGk5pq
    https://youtu.be/xXqoL5KLggc?si=qROfLVoVRHFGk5pq     		Video
    https://youtu.be/BNYthTwFKyI?si=0Nw0Q-YbS50COyRQ
    https://youtu.be/BNYthTwFKyI?si=0Nw0Q-YbS50COyRQ     		Video

    Gebruikte Wikiwijs Arrangementen

    Inspiratielessen. (z.d.).

    2.2 AI Toepassingen - niveau 2

    https://maken.wikiwijs.nl/218964/2_2_AI_Toepassingen___niveau_2

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van