Jodendom & bezoek Portugese Synagoge - 4KM

Jodendom & bezoek Portugese Synagoge - 4KM

0. Introductie

 

Welkom bij deze quest over het jodendom

In deze quest maak je kennis met belangrijke elementen uit het jodendom. Dit doe je in voorbereiding op het bezoek aan de Portugese Synagoge op donderdag 19 december 2024.

Verplicht

Deze quest is verplicht voor alle leerlingen van 4 kader/mavo.

Je maakt de opdrachten onder stap 1 - 4 voorafgaand aan het bezoek aan de Synagoge.

Planning

25-29 november Stap 1 en 2
2-6 december Stap 3 en 4

 

Ondersteuning

Heb je moeite met het lezen van de (soms lange) teksten? Jouw iPad kan deze teksten voor je voorlezen. Daarvoor moet je de volgende dingen doen.

1. Ga naar je instellingen.

2. Kies 'Toegankelijkheid'.

3. Kies 'Spraak'.

4. Tik op het schuifje achter 'Spreek selectie uit'. Het balkje wordt groen.

5. Selecteer de tekst in de wikiwijspagina die je wilt laten voorlezen.

6. Kies 'Spreek uit'.

1. Wanneer is iemand joods?

Mensen kunnen joods zijn op meerdere manieren. Joods-zijn kan namelijk zowel over iemands afkomst als geloof gaan.

Iemand is van afkomst Joods, wanneer hij of zij is geboren uit een Joodse moeder. We schrijven 'Joods' dan met een hoofdletter, omdat we iemand van een bepaalde bevolkingsgroep aanduiden. Iemand kan ook joods van geloof zijn. Dan schrijven we 'joods' met een kleine letter.

Veel mensen die joods (van geloof dus) zijn, zijn geboren uit een Joodse moeder. Maar niet iedereen. Iemand kan ook joods worden via een religieuze ceremonie.

Joods-zijn is dus meer dan een geloof: het is ook een cultuur en een verbondenheid met een geschiedenis en met tradities. Daarom voelen sommige Joden zich Joods, zelfs als ze niet in God geloven.

Er zijn verschillende manieren waarop Joden hun identiteit beleven. Een orthodoxe jood volgt strikt de joodse wetten, zoals het houden van de sjabbat (rustdag) en het eten van koosjer voedsel. Koosjer betekent 'toegestaan' en gaat over de joodse voedselwetten. Bijvoorbeeld, orthodoxe joden koken niet op sjabbat en scheiden melk en vleesgerechten in hun keuken.

Een liberale jood is ook deel van de religie 'jodendom' en kiest welke tradities hij of zij volgt en probeert die te combineren met de moderne tijd. Ze vinden het bijvoorbeeld belangrijk om feestdagen te vieren, maar doen dat op een manier die minder streng is. Liberale joden kunnen op sjabbat wel koken, zolang ze tijd met hun familie doorbrengen.

Sommige Joden zijn niet-religieus en zien het Jodendom vooral als een cultuur of familieband. Ze vieren soms wel feestdagen, zoals Chanoeka, maar doen dat om samen te zijn met anderen, niet vanuit geloof. Voor hen is Joods-zijn een manier om hun geschiedenis en afkomst te eren.

 

--> Maak een bestand aan in Pages of Word en beantwoord daarin de volgende vragen:

1. Waarom is het mogelijk om Joods te zijn zonder in God te geloven, terwijl dit bij veel andere religies minder normaal is? Gebruik de tekst om je antwoord te onderbouwen.

2. Stel dat een liberale jood verhuist naar een woonplaats waar voornamelijk orthodoxe joden wonen. Welke uitdagingen zou deze persoon ervaren in het dagelijks leven? Geef in je antwoord ook een voorbeeld over de sjabbat (en gebruik waar nodig een bron van internet voor meer informatie).

2. Wat houdt het joodse geloof in?

Het Jodendom is de oudste monotheïstische religie, wat betekent dat Joden geloven in één God. Deze God, vaak aangeduid als JHWH (uitgesproken als Jahweh), wordt gezien als de Schepper van de wereld en de bron van alles wat goed is. Voor Joden is God niet alleen almachtig, maar ook rechtvaardig, liefdevol en betrokken bij het leven van mensen. Dit geloof in één God vormt de kern van het Joodse geloof.

Een belangrijk idee in het Jodendom is het verbond tussen God en het Joodse volk. Volgens de Tenach, de heilige boeken van het Jodendom, sloot God een speciale afspraak met het volk Israël. Dit verbond begon met Abraham, die als stamvader van het Joodse volk wordt gezien, en werd later versterkt met Mozes op de berg Sinaï. Daar ontving Mozes de Thora, de Joodse wet, als leidraad voor hoe het volk moest leven. Door dit verbond voelt het Joodse volk zich verantwoordelijk om de wetten en richtlijnen van God te volgen, als een manier om Zijn wil te doen en het goede na te streven.

De Thora, die bestaat uit de eerste vijf boeken van de Tenach, speelt hierin een centrale rol. Het bevat niet alleen verhalen over de schepping en de geschiedenis van het Joodse volk, maar ook wetten en regels die het dagelijks leven van Joden sturen. Voorbeelden hiervan zijn de regels over het vieren van de sjabbat, het eten van alleen koosjer voedsel en het tonen van respect voor anderen. Er zijn bijvoorbeeld regels over hoe je om moet gaan met vreemdelingen die in jouw stad komen wonen. De Thora wordt gezien als een geschenk van God en als een handleiding voor een rechtvaardig en zinvol leven.

In het Joodse geloof wordt aangenomen dat God oordeelt over mensen op basis van hun daden en hoe goed ze de richtlijnen van de Thora naleven. Dit oordeel is niet bedoeld om te straffen, maar om mensen te helpen groeien en dichter bij God te komen. Het gaat daarbij niet alleen om het volgen van regels, maar ook om de intentie waarmee iemand leeft.

Daarnaast benadrukt het Jodendom dat de relatie tussen God en de mens niet eenzijdig is. Joden worden niet alleen beoordeeld door God, maar ze mogen ook vragen stellen, worstelen met moeilijke kwesties en zelfs hun twijfels uitspreken. In de Joodse traditie is het gebruikelijk om kritisch na te denken over de teksten in de Thora en hun betekenis in het dagelijks leven.

Het Joodse geloof is niet alleen een religie, maar ook een manier van leven. Veel tradities, zoals het vieren van feestdagen als Pesach (het feest van de bevrijding uit Egypte) en Jom Kipoer (de Grote Verzoendag), helpen Joden om stil te staan bij hun geloof en hun relatie met God. Voor elke Jood kan het geloof echter een andere invulling hebben: sommigen leven strikt volgens de regels van de Thora, terwijl anderen de tradities losser interpreteren en zich meer op de culturele kant van het Jodendom richten.

Samenvattend draait het Joodse geloof om het geloof in één God, het verbond tussen God en het Joodse volk, en het streven naar een goed leven volgens de Thora.

 

--> Maak een mindmap waarin je de belangrijkste elementen van het Joodse geloof uit de tekst samenvat. Je mag de mindmap digitaal of op papier maken. Plak als je klaar bent een foto of screenshot in je Pages bestand:

Volg de volgende stappen:

  1. Schrijf in het midden van je blad "Het Joodse geloof".
  2. Voeg rond het centrale begrip vier hoofdtakken toe:
    • Geloof in één God
    • Het verbond
    • De Thora
    • Gods oordeel
  3. Vul per tak minstens vijf kernwoorden of zinnen in die bij dat thema horen. Gebruik informatie uit de tekst.
    • Voorbeeld bij "Het verbond": Abraham, Mozes, verantwoordelijkheid.
  4. Voeg aan elke hoofdtak een afbeelding of tekening toe (bijvoorbeeld een afbeelding van de Thora of een ster van David).

--> Beantwoord daarna in je Pages bestand de volgende vraag:
Wat vind jij het meest opvallende of interessante aspect van het Joodse geloof, en waarom?

3. Wat is de geschiedenis van het jodendom?

De geschiedenis van het Joodse volk is er een van diepe verbondenheid, maar ook van lijden en onderdrukking. Het Jodendom ontstond duizenden jaren geleden in het Midden-Oosten, met Abraham als de stamvader. In deze stap maak je kennis met de geschiedenis van het jodendom, en dan vooral de vormen van overheersing en onderdrukken waarmee het joodse volk te maken heeft gekregen.

In de tijd van de Tenach (de heilige boeken van het Jodendom) werd het Joodse volk meerdere keren in ballingschap gevoerd. Een ballingschap betekent dat het volk gedwongen uit zijn eigen land is meegenomen, om op een andere plek te wonen en te werken. De Babylonische ballingschap (586-538 v.Chr.) was een van de meest ingrijpende gebeurtenissen. De Babyloniërs verwoestten de tempel in Jeruzalem en deporteerden veel Joden naar Babylonië. Het was in deze tijd dat veel delen van de Tenach werden opgeschreven of geredigeerd, wat hielp om de Joodse identiteit te behouden, zelfs in ballingschap.

Na hun terugkeer naar Israël volgde een nieuwe periode van onderdrukking onder verschillende overheersers, waaronder de Romeinen. De Romeinse overheersing (vanaf 63 v.Chr.) was zwaar: Joden werden belast met hoge belastingen, hun religieuze vrijheden werden beperkt, en hun tempel werd voor de tweede keer verwoest in 70 n.Chr. tijdens de Joodse Opstand. Veel Joden vluchtten of werden verdreven, wat leidde tot de diaspora, de verspreiding van Joden over de wereld.

Ook in latere eeuwen bleef het Joodse volk te maken krijgen met vervolging. Onder christelijke heersers in Europa werden Joden vaak gezien als buitenstaanders. Ze mochten geen land bezitten, ze mochten niet lid worden van een gilde, werden gedwongen in aparte wijken (getto's) te wonen en kregen de schuld van rampen, zoals de pest. Deze discriminatie vond zijn oorsprong in religieuze spanningen, waarbij Joden werden beschuldigd van de dood van Jezus en als "ongelovigen" werden gezien.

In de 19e en vroege 20e eeuw werd het antisemitisme nog sterker. Economische onzekerheid in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog, nationalisme en de zoektocht naar een zondebok maakten het Joodse volk een makkelijk doelwit. Valse theorieën verspreidden de gedachte dat Joden samenspanden om de wereld te controleren. Dit voedde het antisemitisme dat uiteindelijk leidde tot de Holocaust in de Tweede Wereldoorlog, waarin zes miljoen Joden werden vermoord door de nazi’s.

Ondanks deze geschiedenis van onderdrukking en vervolging, heeft het Joodse volk altijd manieren gevonden om hun identiteit, tradities en geloof levend te houden. Tot op de dag van vandaag vormt deze veerkracht de kern van de Joodse gemeenschap.

--> Geef in je Pages document antwoord op de volgende vragen:
 

1. Stel dat je een tentoonstelling maakt over de Joodse geschiedenis. Welke drie belangrijke gebeurtenissen zou je kiezen om te laten zien? Kies voor elke gebeurtenis een foto of afbeelding die goed laat zien wat er toen gebeurde.

2. In de Middeleeuwen mochten Joden niet in bepaalde beroepen werken en geen land bezitten. Hoe zorgde dit ervoor dat Joden succesvol werden in andere beroepen, zoals handel en bankieren? Geef voorbeelden.

3. Hoe helpt het herinneren van de Holocaust in de strijd tegen antisemitisme vandaag de dag? Antisemitisme is een moeilijk woord voor 'Jodenhaat'. Wat kunnen we leren van de geschiedenis om haat en discriminatie te voorkomen?

4. Wat zijn belangrijke joodse gebruiken?

Het jodendom kent veel gebruiken die het dagelijks leven en de religieuze beleving vormgeven. Deze tradities helpen joden om verbonden te blijven met hun geloof en gemeenschap.

Een belangrijk gebruik is het bezoeken van de synagoge, het huis van gebed en samenkomst. Joden komen hier samen om te bidden, de Thora te bestuderen en feestdagen te vieren. Tijdens diensten leest de rabbijn, soms samen met leden van de gemeenschap, uit de Thora-rollen die met zorg worden bewaard in de ark. Het dragen van een keppel (een klein hoofddeksel) is gebruikelijk voor mannen, als teken van respect voor God. Liberale joden staan vaak ook vrouwen toe om een keppel of andere religieuze kleding te dragen. De synagoge is niet alleen een plek voor religie, maar ook voor gemeenschap en leren.

De sjabbat is de wekelijkse rustdag, die van vrijdagavond tot zaterdagavond duurt. Het is een tijd om te stoppen met werken en tijd te besteden aan familie, geloof en rust. Veel joden steken aan het begin van de sjabbat kaarsen aan en zeggen een speciale zegen. Traditionele joden vermijden tijdens de sabbat werkzaamheden zoals reizen of koken. In plaats daarvan wordt de dag besteed aan gebed, feestelijke maaltijden en samenzijn.

De voedselwetten (kasjroet) bepalen wat Joden wel en niet mogen eten. Voedsel dat voldoet aan deze regels wordt koosjer genoemd. Bijvoorbeeld, vlees en zuivel mogen niet samen gegeten worden, en alleen dieren met gespleten hoeven die herkauwen (zoals koeien) zijn toegestaan. Varkensvlees en schaaldieren zijn verboden. Het strikt naleven van deze wetten is voor orthodoxe joden belangrijk, terwijl liberale joden hier vaak soepeler mee omgaan.

Deze gebruiken vormen samen een manier om het joodse geloof in het dagelijks leven te integreren en de band met God en de gemeenschap te versterken.

 

--> Maak de volgende opdracht in je Pages bestand.

Hieronder vind je een afbeelding van de Sederschotel. De schotel wordt gebruikt bij het joodse feest Pesach. Op de schotel liggen zes verschillende gerechten die door joden worden gegeten tijdens het Pesachfeest.

Kopieer de foto en plak deze in je Pages bestand. Leg voor elk gerecht uit wat de betekenis is in het Pesachfeest.

Beantwoord de volgende vraag:
Waarom is het joodse Pesachfeest een van de belangrijkste feesten voor religieuze joden?

 

 

5. Afronding

Op donderdag 19 december brengen we een bezoek aan de Portugese Synagoge. Tijdens dit bezoek doe je mee aan het programma in de synagoge.

 

Kies drie van de onderstaande vragen en beantwoord die in je Pages bestand:

  • Wat heeft je het meeste verrast tijdens het bezoek aan de Portugese Synagoge? Kun je iets herkennen van wat je eerder hebt geleerd over de synagoge?

  • Hoe zag de synagoge eruit? Herkende je elementen uit de uitleg, zoals de ark of de Thora-rollen? Waarom denk je dat deze dingen belangrijk zijn in de synagoge?

  • Tijdens het bezoek hoorde je over de gebruiken van Joden in Amsterdam in de 17e eeuw. Welke overeenkomsten en verschillen zie je met de gebruiken die je eerder hebt geleerd, zoals het vieren van de sabbat of de voedselwetten?

  • Hoe heeft de Portugese Synagoge geholpen om de Joodse gemeenschap in Nederland te behouden, ondanks de problemen die ze hadden?

  • Hoe denk je dat de tradities die je hebt gezien in de synagoge passen in de moderne tijd? Geef voorbeelden van hoe deze tradities ook voor mensen die niet joods zijn, belangrijk kunnen zijn.

 

Als je het bezoek aan de synagoge hebt gemist, maak je de onderstaande vervangende opdracht.

1. Bekijk het Instagram account van Miriam Ezagui. Miriam is een orthodox joodse vrouw die in New York woont. Ze deelt over haar dagelijks leven op instagram.

2. Zoek via het account van Miriam posts die gaan over de volgende onderwerpen:
• Kosher eten
• Sabbat
• Joods huwelijk (bijvoorbeeld posts over bruiloften, pruik dragen, slapen in verschillende bedden)
Neem per onderwerp twee links op in je verslag. Vertel per onderwerp wat Miriam in haar post beschrijft.

3. Beantwoord in je verslag de volgende vragen over wat Miriam op haar Instagram account vertelt:
a. Zoek op internet op wat de achtergrond is van de regels die Miriam volgt. Leg uit hoe je in haar video hebt gezien dat ze zich aan deze regels houdt. 
b. Hoe denk jij dat het platform van Miriam helpt om vooroordelen over (orthodox) jodendom bespreekbaar te maken?
c. Bekijk eens de reacties die Miriam krijgt op haar posts. Wat valt jou daarin op?
d. Denk je dat de Instagram pagina van Miriam bijdraagt aan het begrijpen van orthodox jodendom? Waarom denk je dat?
e. Wat zijn de voor- en nadelen van het online delen van religieuze praktijken?

  • Het arrangement Jodendom & bezoek Portugese Synagoge - 4KM is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs is hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, maakt en deelt.

    Auteur
    Herbert Vissers eXplore
    Laatst gewijzigd
    14-01-2025 09:41:43
    Licentie

    Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om:

    • het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat
    • het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken
    • voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden.

    Meer informatie over de CC Naamsvermelding 4.0 Internationale licentie.

    Aanvullende informatie over dit lesmateriaal

    Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar:

    Toelichting
    In deze quest doen leerlingen basiskennis op over het jodendom.
    Eindgebruiker
    leerling/student
    Moeilijkheidsgraad
    gemiddeld

    Gebruikte Wikiwijs Arrangementen

    Herbert Vissers eXplore. (z.d.).

    Jodendom & bezoek Portugese Synagoge - 5HV

    https://maken.wikiwijs.nl/211925/Jodendom___bezoek_Portugese_Synagoge___5HV

  • Downloaden

    Het volledige arrangement is in de onderstaande formaten te downloaden.

    Metadata

    LTI

    Leeromgevingen die gebruik maken van LTI kunnen Wikiwijs arrangementen en toetsen afspelen en resultaten terugkoppelen. Hiervoor moet de leeromgeving wel bij Wikiwijs aangemeld zijn. Wil je gebruik maken van de LTI koppeling? Meld je aan via info@wikiwijs.nl met het verzoek om een LTI koppeling aan te gaan.

    Maak je al gebruik van LTI? Gebruik dan de onderstaande Launch URL’s.

    Arrangement

    IMSCC package

    Wil je de Launch URL’s niet los kopiëren, maar in één keer downloaden? Download dan de IMSCC package.

    Voor developers

    Wikiwijs lesmateriaal kan worden gebruikt in een externe leeromgeving. Er kunnen koppelingen worden gemaakt en het lesmateriaal kan op verschillende manieren worden geëxporteerd. Meer informatie hierover kun je vinden op onze Developers Wiki.

  • Wikiwijs is een dienst van